Mantra 9

Sukta 44

Sanskrit (Devanagari)

यदापो अघ्न्या इति वरुणेति यदूचिम। तस्मात् सहस्रवीर्य मुञ्च नः पर्यंहसः

IAST Transliteration

yád ā́po aghnyā́ íti váruṇé íti yád ū́cima | tásmāt sahasravīrya muñcá naḥ páryaṁhasaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

What we have uttered—‘the Waters are inviolable,’ and ‘O Varuṇa’—by virtue of that, O thou of thousandfold might, release us from the encompassing distress.

Word by Word

• यत्: that which / what
• यत्: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश (यद्-तद् सम्बन्ध) / कर्म (यद्-उचिम् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ (उचिम् इत्यस्य वाक्ये) / विषय
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) → आपः

• अघ्न्याः: not to be harmed; inviolable
• अघ्न्याः: विशेषण (आपः) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (used substantively) / Epithet
• Root: अघ्न्या (प्रातिपदिक; ‘न हन्तव्या’)

• इति: thus (quotative)
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• वरुणे: O Varuṇa
• वरुणे: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun (proper name)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• इति: thus
• इति: उद्धरण-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• यत्: that which
• यत्: कर्म (ऊचिम् इत्यस्य) / यद्-तद् सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊचिम: I have said / I said
• ऊचिम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उच्/ऊच् (परस्मैपद; लिट्-आदेश) / ऊचिम् = लिट् 1पु. एकवचन

• तस्मात्: from that; therefore
• तस्मात्: अपादान (from that; ‘therefore/from that cause’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्रवीर्य: O thousand-powered / of a thousand strengths
• सहस्रवीर्य: सम्बोधन (आह्वान; वरुणस्य/देवस्य विशेषण)
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: सहस्र-वीर्य (समास; प्रातिपदिक)

• मुञ्च: release; set free
• मुञ्च: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• नः: us / our
• नः: सम्बन्ध (our/us; with मुच्—‘release us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• परि: away; completely (as preverb)
• परि: क्रिया-विशेषक (मुच्—‘completely/around, away from’)
• Type: Preverb / Indeclinable
• Root: परि

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: अपादान (from sin/distress)
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (late book; specific ṛṣi attribution varies in ancillary lists)

Devata: Āpaḥ (Waters) and Varuṇa (release from āṁhas)

Chandas: Anuṣṭubh (probable; late AV style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From threat/enclosure to relief through release.","listener_experience":"A sober appeal to moral power, followed by palpable easing.","intensity":6}