Mantra 10

Sukta 32

Sanskrit (Devanagari)

सपत्नहा शतकाण्डः सहस्वानोषधीनां प्रथमः सं बभूव । स नोऽयं दर्भः परि पातु विश्वतस्तेन साक्षीय पृतनाः पृतन्यतः

IAST Transliteration

sapatnahā́ śatá-kāṇḍaḥ sáhasvān óṣadhīnāṃ prathamáḥ sáṃ babhūva | sá no ’yáṃ darbhaḥ pári pātu viśvátaḥ téna sākṣīya pṛ́tanāḥ pṛtanyatáḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Rival-slayer, hundred-stemmed, mighty, he hath become the first of herbs. May this our Darbha guard us round about from every side: by it may I win the battles against the battling foe.

Word by Word

• सपत्नहा: rival-slaying
• सपत्नहा: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सपत्न-हन् (प्रातिपदिक: सपत्न ‘प्रतिद्वन्द्वी’ + √हन् ‘हिंसागत्योः’)

• शतकाण्डः: the hundred-jointed (plant/reed)
• शतकाण्डः: कर्तā
• Type: Noun
• Root: शत-काण्ड (प्रातिपदिक)

• सहस्वान्: mighty, powerful
• सहस्वान्: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सहस्वत् (प्रातिपदिक)

• ओषधीनाम्: of the herbs
• ओषधीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: first, foremost
• प्रथमः: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• सम्: together; completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• बभूव: became; has become
• बभूव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू (भवति)

• सः: he/that (one)
• सः: कर्तā (द्वितीयवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us; for us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (रक्षणस्य ‘हमारे लिए/हमारा’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अयम्: this
• अयम्: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दर्भः: darbha-grass (sacrificial grass)
• दर्भः: कर्तā
• Type: Noun
• Root: दर्भ (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• पातु: may (he/it) protect
• पातु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति/पाति) ‘रक्षणे’

• विश्वतः: from all sides
• विश्वतः: अधिकरण (दिशा/परितः)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतस् (अव्यय) < विश्व (प्रातिपदिक) + -तस्

• तेन: by that; with that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• साक्षीय: may I prevail / be victorious
• साक्षीय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सच्/√साक्ष् (वैदिक) ‘साक्षात्करणे/समर्थने’ (इच्छार्थक)

• पृतनाः: battles; hostile forces
• पृतनाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• पृतन्यतः: of the one who fights; of the combatant
• पृतन्यतः: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘युद्धं कुर्वतः’)
• Type: Adjective (participle)
• Root: √पृतन्/पृतन्य (धातु) ‘युद्धे’ → पृतन्यत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (late compilation stratum)

Devata: Darbha as oṣadhi-rāja (king/first of herbs)

Chandas: Jagatī/triṣṭubh-mixed late style (approximate; requires pada-count verification per recension)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From confident praise of power to assertive demand for encircling protection and victory.","listener_experience":"Courage and sharpened boundary-sense; reduced intimidation by opponents.","intensity":7}