Mantra 9
Sukta 17
Sanskrit (Devanagari)
तस्य व्रात्यस्य । यदादित्यमभिसंविशन्त्यमावास्यां चैव तत् पौर्णमासीं च
IAST Transliteration
tásya vrā́tyasya | yadā́dityám abhi-saṃviśánty amāvāsyā́ṃ caivá tát paurṇamāsī́ṃ ca
English Translation (Griffith/Whitney)
Of that Vrātya: when they enter into the Sun—then that is, in very truth, both the New-moon and the Full-moon.
Word by Word
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रात्यस्यof the Vrātya (ascetic/outsider)
व्रात्यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootव्रात्य (प्रातिपदिक)
यदाwhen
यदा:
अधिकरण (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
आदित्यम्the Sun (Āditya)
आदित्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
अभिसंविशन्तिthey enter into / merge into
अभिसंविशन्ति:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया; कर्ता = अमावास्या/पौर्णमासी इत्यर्थे काल-प्रसङ्गे)
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने) with उपसर्ग: अभि-सम्
अमावास्याम्on the new-moon night
अमावास्याम्:
अधिकरण (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
एवindeed / just
एव:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
तत्that (then/that very [time])
तत्:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार; ‘तत्’ = ‘एतत् (दिन/कालम्)’ इति निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पौर्णमासीम्the full-moon night
पौर्णमासीम्:
कर्म (अभिसंविशन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Attribution
Rishi: Atharvanic/anonymous
Devata: Āditya (Sun); Amāvāsyā and Paurṇamāsī as temporal deities; Vrātya as encompassing principle
Chandas: Prose/irregular Atharvanic style
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at paradox resolving into calm certainty.","listener_experience":"A sense that opposites reconcile; relief at transitions.","intensity":4}