Mantra 61

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

यज्जामयो यद् युवतयो गृहे ते समनर्तिषू रोदेन कृण्वतीरघम्। अग्निष्ट्वा तस्मादेनसः सविता च प्र मुञ्चताम्

IAST Transliteration

yáj jāmáyo yád yuvatáyo gṛhé te sámanartiṣū́ ródena kṛṇvatī́r aghám | agníṣ ṭvā tásmād énasaḥ savitā́ ca prá muñcatām

English Translation (Griffith/Whitney)

Whatsoever thy womenfolk, whatsoever thy young maidens, within the house, amid the common dance, by wailing may work mischief—Agni from that, and Savitar likewise, shall loose thee forth from taint of sin.

Word by Word

• यत्: whatever / that which
• यत्: (सम्बन्ध/विशेषण) — ‘यत्’ इति सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जामयः: female relatives (by marriage/kin)
• जामयः: कर्तृ (कृण्वतीः इत्यस्य) / सह-कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जामि (प्रातिपदिक)

• यत्: whatever / that which
• यत्: (सम्बन्ध/विशेषण) — द्वितीयः सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युवतयः: young women
• युवतयः: कर्तृ (कृण्वतीः इत्यस्य) / सह-कर्तृ
• Type: Noun
• Root: युवती (प्रातिपदिक)

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

• ते: they
• ते: कर्तृ (समनर्तिषु इत्यस्य) / ‘they’
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समनर्तिषु: among those dancing together / at the revels
• समनर्तिषु: अधिकरण (येषु—‘among/at the dancers’)
• Type: Adjective (participial) / Noun-like
• Root: सम् + नृत् (धातु) → समनर्तिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• रोदेन: with crying / by lamentation
• रोदेन: करण
• Type: Noun
• Root: रोद (प्रातिपदिक) < √रुद् (to cry)

• कृण्वतीः: making / causing
• कृण्वतीः: कर्तृ (मुख्यक्रियाभावः—‘doing/making’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √कृ (करणे)

• अघम्: evil / sin / harm
• अघम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अघ (प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: कर्तृ (प्रमुंचताम् इत्यस्य) प्रथमः
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (प्रमुंचताम्—‘release you’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एनसः: from sin / guilt
• एनसः: अपादान (यतः—‘from sin/guilt’)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)

• सविता: Savitar (impeller deity)
• सविता: कर्तृ (प्रमुंचताम् इत्यस्य) द्वितीयः
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• प्र: forth / completely
• प्र: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• मुंचताम्: let (them two) release / free
• मुंचताम्: मुख्यक्रिया (कर्तृ: अग्निः, सविता)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मोचने) + प्र

Attribution

Rishi: Atharvanic domestic seer-tradition (variable).

Devata: Agni; Savitar.

Chandas: Anuṣṭubh (to be verified).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Surprise/rupture → wonder at restoration → calm","listener_experience":"A communal ‘sigh of relief’; permission to continue life without omen-fear.","intensity":5}