Mantra 44

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

नवं वसानः सुरभिः सुवासा उदागां जीव उषसो विभातीः । आण्डात् पतत्रीवामुक्षि विश्वस्मादेनसस्परि

IAST Transliteration

návaṃ vásānaḥ surabhíḥ suvā́sā údāgāṃ jīvó uṣásaḥ vibhātī́ḥ | āṇḍā́t patatrī́vām ukṣí víśvasmād énasas pári ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Clad in new raiment, fragrant, well-attired, let him go forth, alive, through dawning days that shine. From out the egg, as ’twere a winged thing, sprinkle him free from every taint of sin.

Word by Word

• नवम्: new (fresh)
• नवम्: कर्म (वसानः इत्यस्य वस्त्र-रूपेण) / विशेष्य-विशेषणभावः
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• वसानः: wearing, clothed
• वसानः: कर्तृ (जीवः इत्यस्य विशेषणम्) / कर्तृवाचक
• Type: Verb (participle)
• Root: √वस् (वसँ आच्छादने) → वसान (वर्तमानकृदन्त)

• सुरभिः: fragrant
• सुरभिः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सुरभि (प्रातिपदिक)

• सुवासाः: well-clad, having good garments
• सुवासाः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सु-वासस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)

• उदागाम्: rose up, went forth
• उदागाम्: क्रिया (मुख्यक्रिया) ; कर्ता = जीवः
• Type: Verb
• Root: उद्-√गम् (गमॢँ गतौ) → उद् + अगाम् (लुङ्/आर्ष-रूप)

• जीवः: the living one; living being
• जीवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक)

• उषसः: of Dawn / the Dawns
• उषसः: सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्तृ (यदि प्रथमा-बहुवचन)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• विभातीः: shining forth, radiant
• विभातीः: कर्तृ (उषसः/उषसः = उषसः (दिव्याः) इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: वि-√भा (भा दीप्तौ) → विभाती (वर्तमानकृदन्त/स्त्री)

• आण्डात्: from the egg
• आण्डात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: आण्ड (प्रातिपदिक)

• पतत्री: the winged one; bird
• पतत्री: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पतत्रिन्/पतत्री (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• आ: towards, forth
• आ: (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ

• अमुक्षि: you released / let go
• अमुक्षि: क्रिया (आदेश/वर्णन); कर्ता = (त्वम्/सः) निहित
• Type: Verb
• Root: आ-√मुच् (मुचॢँ मोक्षणे) → अमुक्षि

• विश्वस्मात्: from all (sides), from everything
• विश्वस्मात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• एनसः: from sin, from guilt/evil
• एनसः: अपादान (विश्वस्मात् … एनसः) / सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)

• परि: around; away (as a preverb)
• परि: (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि

Attribution

Rishi: Atharvanic marriage-hymn tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Purificatory power of Āpas (implicitly via sprinkling) and the auspicious temporal order of Uṣas

Chandas: Mixed/triṣṭubh tendency (as transmitted; metrical assignment varies)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Freshness and hope → wonder of emergence → relief from taint.","listener_experience":"Lightness, cleanliness, readiness to begin anew.","intensity":5}