Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 3

कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत् पतन्ति । त आववृत्रन्त्सदनादृतस्य तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्

kṛṣṇáṃ niyā́naṃ háryaḥ supárṇā ápo vásānā dívaṃ úd pátanti | té āvavṛ́tran sádānād ṛtásya tásya devásya | kruddhásyaitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pā́śān

The tawny, fair-winged (ones), clothed in Waters, fly up to heaven, (breaking) the black down-leading constraint. They have encompassed (it) from the seat of ṛta—of that God. This is the offence against that wrathful God, whoso thus wrongs a knowing Brahmin. Make him quake, O Rohita; waste him away; against the Brahmin-hurter loose back the nooses.

कृष्णम्black, dark
कृष्णम्:
कर्म (वर्ण्य-वस्तु/लक्ष्य)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
नियानम्leading/guide; course, direction
नियानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनियान (प्रातिपदिक; नि-√या/√यम्-सम्बद्ध नाम)
हरयःthe tawny ones; bay steeds
हरयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
सुपर्णाःhaving good wings; winged
सुपर्णाः:
कर्तृ (हरयः-विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
वसानाःwearing, clothed (in)
वसानाः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Root√वस् (आच्छादने) → वसाना (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
कर्म/गति-लक्ष्य
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
पतन्तिthey fly, they fall/soar
पतन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पत् (गत्यर्थे)
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
ववृत्रन्त्they turned/rolled/encircled
ववृत्रन्त्:
क्रिया
TypeVerb (finite, Vedic perfect-type form)
Root√वृत् (वर्तने/आवरणे) → ववृत्रन्त् (लिट्/परस्मैपद-प्रयोगः; वैदिक रूप)
सदनात्from the seat/dwelling
सदनात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रुद्धस्यof the angry one
क्रुद्धस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective/Participle
Root√क्रुध् (कोपे) → क्रुद्ध (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
आगःsin, offense
आगः:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootआगस् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
विद्वांसम्a knowing one, learned
विद्वांसम्:
कर्म
TypeParticiple (substantive)
Root√विद् (ज्ञाने) → विद्वांस् (वत्/वांस्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
ब्राह्मणम्a Brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म (विद्वांसम्-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
जिनातिoverpowers, harms, defeats
जिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जय/अभिभवे) / वैदिक √जिन् (हिंसने/अभिभवे)
उत्up, forth
उत्:
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
वेपयmake (him/it) tremble
वेपय:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb (imperative)
Root√विप्/√वेप् (कम्पने) → वेपय (णिच्-आदेश; causative)
रोहितO Rohita
रोहित:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootरोहित (प्रातिपदिक; देवता/अश्व-नाम)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
क्षिणीहिdestroy, diminish
क्षिणीहि:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb (imperative)
Root√क्षि (क्षये/हिंसायाम्) → क्षिणीहि (वैदिक लोट्-रूप)
ब्रह्मज्यस्यof the brahma-slayer / Brahmin-harmer
ब्रह्मज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootब्रह्मज्य (प्रातिपदिक; ब्रह्मन्+ज्या ‘bowstring’ → ‘Brahmin-slayer/one who harms brahman’)
प्रतिagainst, back
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
मुञ्चrelease, let loose
मुञ्च:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb (imperative)
Root√मुच् (मोचने)
पाशान्nooses, bonds
पाशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic/Angirasa (needs anukramaṇī).

Devata: Solar/ṛta upholder (implicit) and Rohita addressed.

Chandas: To be confirmed by scan.

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Wonder at ascension and cosmic breaking → angered moral enforcement.","listener_experience":"Awe that turns into stern certainty; sense of cosmic witnesses acting.","intensity":7}