Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 3

यस्मिन् षडुर्वीः पञ्च दिशो अधि श्रिताश्चतस्र आपो यज्ञस्य त्रयोऽक्षराः । यो अन्तरा रोदसी क्रुद्धश्चक्षुषैक्षत तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्

yásmin ṣáḍ urvī́ḥ páñca díśo ádhi śritā́ś catásra ā́po yajñásya tráyo ’kṣárāḥ | yó antárā ródasī kruddháś cákṣuṣā́ikṣata tásya devásya | kruddhásyaitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pā́śān

In whom are set the six broad regions; on whom the five directions rest; (in whom are) the four Waters; (in whom) of Sacrifice the three imperishable syllables:—He who, wrathful, looked with his eye between the two worlds—of that God. This is the offence against that wrathful God, whoso thus wrongs a knowing Brahmin. Make him quake, O Rohita; waste him away; against the Brahmin-hurter loose back the nooses.

यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
षट्six
षट्:
कर्तृ (समुच्चित-गणना)
TypeNumeral
Rootषष्/षट् (संख्या-प्रातिपदिक)
ऊर्वीःbroad earths/expanses (worlds)
ऊर्वीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऊर्वी (प्रातिपदिक)
पञ्चfive
पञ्च:
कर्तृ (समुच्चित-गणना)
TypeNumeral
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
दिशःdirections
दिशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
(उपपद-सम्बन्धः) अधिकरण-भावे
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
श्रिताःresting/placed
श्रिताः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√श्रि (श्रयति) + क्त
चतस्रःfour
चतस्रः:
कर्तृ (समुच्चित-गणना)
TypeNumeral
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
त्रयःthree
त्रयः:
कर्तृ (समुच्चित-गणना)
TypeNumeral
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
अक्षराःsyllables/imperishable (units)
अक्षराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तराbetween
अन्तरा:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय/उपपद)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचनान्त-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√क्रुध् + क्त
चक्षुषाwith (his) eye
चक्षुषा:
करण
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
ऐक्षतlooked
ऐक्षत:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईक्ष् (ईक्षते)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रुद्धस्यof the angered (one)
क्रुद्धस्य:
सम्बन्ध
TypeParticiple
Root√क्रुध् + क्त (क्रुद्ध)
एतत्this
एतत्:
कर्म (जिनाति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आगःsin/offence
आगः:
कर्म
TypeNoun
Rootआगस् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवम्thus
एवम्:
प्रकार
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
विद्वान्knowing, learned
विद्वान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√विद् (वेद) + वस् (विद्वस्-प्रातिपदिक)
ब्राह्मणम्a brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
जिनातिharms/overpowers
जिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जयति/जिनाति; ‘to overpower, injure’)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
वेपयmake (him) tremble
वेपय:
क्रिया
TypeVerb
Root√विप्/√वेप् (वेपते/वेपयति)
रोहितO Rohita
रोहित:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootरोहित (प्रातिपदिक; सम्भवतः देव/अग्नि/सूर्य-विशेषण-नाम)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
क्षिणीहिdestroy, wear away
क्षिणीहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि (क्षिणोति/क्षिणाति ‘to destroy, waste away’)
ब्रह्मज्यस्यof the brahma-injurer
ब्रह्मज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootब्रह्मज्य (प्रातिपदिक; ‘brahma-slayer/one who harms brahman’)
प्रतिback, in return
प्रति:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
मुञ्चrelease, let loose
मुञ्च:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मुञ्चति)
पाशान्nooses/bonds
पाशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies; requires pada-anukramaṇī confirmation).

Devata: Rohita (as punitive divine agent) and the wrathful cosmic deity implied as support of worlds (Varuṇa-like sovereignty).

Chandas: Mixed; predominantly triṣṭubh/jagatī-like cadence with refrain (to be confirmed by metrical scan).

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Cosmic awe → fear of the all-seeing wrathful judge → aggressive protective reversal.","listener_experience":"Sense of being watched by law; reassurance for the protected; dread for the offender.","intensity":9}