Mantra 32

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

चित्रश्चिकित्वान् महिषः सुपर्ण आरोचयन् रोदसी अन्तरिक्षम्। अहोरात्रे परि सूर्यं वसाने प्रास्य विश्वा तिरतो वीर्याऽणि

IAST Transliteration

citráś cikitvā́n mahiṣáḥ supárṇa ārocáyan ródasī antárikṣam | ahorātré pári sū́ryaṃ vásāne prāsyá víśvā tirato vīryā́ṇi

English Translation (Griffith/Whitney)

Bright, wise, the mighty Bull, the fair-winged, making Heaven and Earth to shine, and the mid-air. Day and Night, as garments round the Sun, he putteth on; casting forth all his heroic powers, he passeth over (all).

Word by Word

• चित्रः: bright, wondrous
• चित्रः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• चिकित्वान्: wise, discerning
• चिकित्वान्: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चिकित्वस्/चिकित्वन् (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/know’ से)

• महिषः: the mighty one/bull (epithet)
• महिषः: Kartā
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• सुपर्णः: the fair-winged one (bird; epithet)
• सुपर्णः: Kartā (समनाधिकरणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• आरोचयन्: he made (them) shine / illumined
• आरोचयन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: आ-√रुच् (रुचँ दीप्तौ)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: Karma
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्विवचनान्त-शब्दः ‘द्यावापृथिव्यौ’)

• अन्तरिक्षम्: the midspace/atmosphere
• अन्तरिक्षम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• अहोरात्रे: day and night
• अहोरात्रे: Karma (परिवेष्ट्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: अहोरात्र (प्रातिपदिक; द्वन्द्व)

• परि: around
• परि: — (उपसर्गः/क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: Karma (परि-क्रियायाः विषयः)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• वसानॆ: wearing, clothing (i.e., day and night clothing/encircling)
• वसानॆ: Kartā (विशेषण-भावेन)
• Type: Participle
• Root: √वस् (वसँ आच्छादने) → वसान (वर्तमानकृदन्त)

• प्रास्य: having cast/flaung forth
• प्रास्य: — (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Gerund
• Root: प्र-√अस् (असँ क्षेपणे/प्रक्षेपणे) → प्रास्य (क्त्वा-प्रत्ययः)

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• तिरतः: crossing over, passing beyond
• तिरतः: Kartā
• Type: Participle
• Root: √तॄ/तॄ (तॄँ तरणे) → तिरत् (वर्तमानकृदन्त) / अथवा ‘तिरस्’ (अव्यय) से पदपाठ-भेद

• वीर्याणि: powers, heroic deeds, energies
• वीर्याणि: Karma
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with solar seers (Āditya/Sāvitra complex); precise r̥ṣi attribution for AVŚ 13.2 requires padapāṭha-anukramaṇī consultation.

Devata: Sūrya (Āditya), with cosmic functions of light and time.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (AV solar hymns frequently in triṣṭubh/jagatī; exact metrical scan recommended).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Illumination → rhythmic reassurance → empowered calm.","listener_experience":"A calm strength; sense that life’s cycles are held within benevolent order.","intensity":5}