Mantra 25
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
रोहितो दिवमारुहत् तपसा तपस्वी। स योनिमैति स उ जायते पुनः स देवानामधिपतिर्बभूव
IAST Transliteration
róhito divám ā́ruhat tápasā tapásvī | sá yónim éti sá u jā́yate púnaḥ sá devā́nām ádhipatir babhūva
English Translation (Griffith/Whitney)
Rohita, ardent with heat, hath climbed to heaven by tapas. He goeth to the womb; verily he is born again: he hath become the Overlord of the gods.
Word by Word
रोहितःRohita (the ‘Red one’, a deity/solar being)
रोहितः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootरोहित (प्रातिपदिक) < रुह्/रुह् (रुह्-वृद्धौ/उत्पत्तौ) से व्युत्पन्न; ‘लाल/अरुण’
दिवम्to heaven, the sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग/द्युलोक’)
आरुहत्ascended, climbed
आरुहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु: रुह्; उपसर्ग: आ)
तपसाby austerity, through heat/penance
तपसा:
करण
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) < तप् (धातु)
तपस्वीausterity-possessing, ascetic
तपस्वी:
कर्तृ (विशेषण) / कर्तृ-समनाधिकरण
TypeAdjective
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक) < तपस्
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिम्womb, source, place of origin
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
एतिgoes, enters
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु: इ ‘गच्छति’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed, just
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात/अव्यय)
जायतेis born
जायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु: जन् ‘जन्मनि’)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अधिपतिःoverlord, lord
अधिपतिः:
कर्तृ-समनाधिकरण (सः … अधिपतिः)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक: अधि+पति)
बभूवbecame
बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु: भू ‘भवति’)
Attribution
Rishi: To be verified per AV Anukramaṇī for 13.2 (Rohita/Sūrya complex).
Devata: Rohita (solar form) / Sūrya.
Chandas: Mixed/irregular; requires metrical confirmation.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Heat and striving → ascent → return to source → triumphant re-emergence and sovereignty.","listener_experience":"Courage to endure discipline; confidence of renewal.","intensity":7}