Mantra 45

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

इदं प्रापमुत्तमं काण्डमस्य यस्माल्लोकात् परमेष्ठी समाप । आ सिञ्च सर्पिर्घृतवत् समङ्ग्ध्येष भागो अङ्गिरसो नो अत्र

IAST Transliteration

idáṁ prā́pam uttamáṁ kā́ṇḍam asyá yásmāl lokā́t parameṣṭhī́ samā́pa | ā́ siñca sarpír ghṛtávát samáṅgdhy eṣá bhāgó áṅgirasaḥ no atrá

English Translation (Griffith/Whitney)

This highest portion hereof have I attained—from that world whence Parameṣṭhin won full reach. Pour on the ghee, rich with ghṛta; anoint it well: this is the Aṅgiras-share for us, here.

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रापम्: I obtained / I have reached
• प्रापम्: Kartā
• Type: Verb
• Root: √आप् (आप्, प्राप्तौ) + प्र-

• उत्तमम्: highest, best
• उत्तमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)

• काण्डम्: section/canto (kāṇḍa)
• काण्डम्: Karma
• Type: Noun
• Root: काण्ड (प्रातिपदिक)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यस्मात्: from which
• यस्मात्: Apādāna
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• लोकात्: from the world/realm
• लोकात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• परमेष्ठी: Paramesthin (the Highest one; supreme lord)
• परमेष्ठी: Kartā
• Type: Noun (title/epithet)
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक; nom. sg. परमेष्ठी)

• समाप: reached/attained
• समाप: Kartā
• Type: Verb
• Root: √आप् (आप्, प्राप्तौ) + सम्-

• आ: towards; hither (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• सिञ्च: pour! sprinkle!
• सिञ्च: Kartā (addressed)
• Type: Verb
• Root: √सिच् (सिञ्चति, सिञ्चने)

• सर्पिः: ghee, clarified butter
• सर्पिः: Karma
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)

• घृतवत्: rich in ghee; ghee-like
• घृतवत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: घृतवत् (प्रातिपदिक)

• समङ्ग्धि: anoint completely! smear well!
• समङ्ग्धि: Kartā (addressed)
• Type: Verb
• Root: √अञ्ज् (अङ्क्ते/अञ्जति, लेपने) + सम्-

• एषः: this (here)
• एषः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भागः: share; portion
• भागः: Kartā
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरसः: of the Aṅgiras (seers)
• अङ्गिरसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun (tribal/seer name)
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)

• नः: for us / our
• नः: Sampradāna (beneficiary)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

Attribution

Rishi: Angiras/Atharvanic (cluster attribution)

Devata: Parameṣṭhin (cosmic exemplar) and Aṅgirases (recipient power)

Chandas: Anuṣṭubh-like

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From exalted attainment (highest world) to calm, practical sealing (anoint well).","listener_experience":"Awe at cosmic reach, then reassurance through a concrete consecration act.","intensity":5}