Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 2

उरुः कोशो वसुधानस्तवायं यस्मिन्निमा विश्वा भुवनान्यन्तः । स नो मृड पशुपते नमस्ते परः क्रोष्टारो अभिभाः श्वानः परो यन्त्वघरुदो विकेश्यःऽ

urúḥ kóśo vasudhā́nas tavāyáṃ yásmin nimā́ víśvā́ bhúvanāny antáḥ | sá no mṛḍa paśupate námas te paráḥ króṣṭāro abhíbhā́ḥ śvā́naḥ paró yantv agharúdo vikeśyàḥ ||

Wide is this thy treasury, wealth-containing, wherein are lodged within all these worlds. Be gracious unto us, O Lord of creatures; homage be to thee. Far hence—away—let the howlers go, the assailants, the dogs; away depart the evil-yelpers, the loose-haired.

उरुःbroad, wide
उरुः:
विशेषणम् (कर्तृ/प्रातिपदिक-सम्बन्धः) — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
कोशःtreasury, storehouse, receptacle
कोशः:
कर्तृ (स्तुत्य-वाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootकोश (प्रातिपदिक)
वसुधानःwealth-bestowing, containing riches
वसुधानः:
विशेषणम् — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootवसुधान (प्रातिपदिक)
तवyour
तव:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः) — ‘कोशः’ इत्यस्य
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ/विषय-निर्देशः (कोशस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण (यत्र-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ (भुवनान्यन्तः इति वाक्ये ‘इमाः’ = एताः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषणम् — ‘इमाः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्तृ (अन्तः इत्यनेन सह—‘(भुवनानि) अन्तः’)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकरण-भाव (स्थानवाचकः) — ‘within’
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय/उपसर्गीय-निपात)
सःhe (that one)
सः:
सम्बोधन-पूर्वकः विषयः (देवता-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (अस्मभ्यं) / सम्बन्ध (अस्माकम्) — सन्दर्भतः ‘अस्मभ्यं’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृडbe gracious, show mercy
मृड:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृड् (धातु; मृड् = सुखय/अनुगृह्णी)
पशुपतेO Lord of cattle (Paśupati)
पशुपते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootपशुपति (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म/भाव (नमस्कार-भावः)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान (युष्मै)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परःfar away
परः:
विशेषणम् — ‘क्रोष्टारः’ इत्यस्य (दूरस्थः)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
क्रोष्टारःhowlers (jackals/wolves)
क्रोष्टारः:
कर्तृ (यन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootक्रोष्टृ (प्रातिपदिक)
अभिभाःoverpowering, assailing
अभिभाः:
विशेषणम् — ‘क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअभि-भा (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भा ‘दीप्तौ/प्रकाशे’)
श्वानःdogs
श्वानः:
कर्तृ (यन्तु इत्यस्य) — क्रोष्टारैः सह समुच्चयः
TypeNoun
Rootश्वन् (प्रातिपदिक)
परःaway, far
परः:
क्रियाविशेषण-भावः (गमनस्य)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
यन्तुlet them go
यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु; √या गतौ)
अघरुदःevil-crying, ominously howling
अघरुदः:
विशेषणम् — ‘श्वानः/क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअघ-रुद् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रुद् ‘रोदने’)
विकेश्यःwith dishevelled hair
विकेश्यः:
विशेषणम् — ‘श्वानः/क्रोष्टारः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootवि-केशिन्/विकेश (प्रातिपदिक; ‘dishevelled-haired’)

Rishi: Atharvanic tradition attributes the Rudra-śānti complex to Atharvan/Angiras lineages (hymn-level attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Rudra (Paśupati), with apotropaic expulsion of inauspicious beings/portents

Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh/Jagatī-like cadence in this section (edition-dependent metrical analysis).

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe before vast power → supplication → decisive banishment and relief.","listener_experience":"From trembling respect to firm safety; the sense that the perimeter is secured.","intensity":7}