Mantra 43
Sukta 5
Sanskrit (Devanagari)
वैश्वानरस्य दंष्ट्राभ्यां हेतिस्तं समधादभि। इयं तं प्सात्वाहुतिः समिद् देवी सहीयसी
IAST Transliteration
vaiśvānarásya dáṃṣṭrābhyāṃ hetís táṃ sám adhād abhí | iyáṃ táṃ psā́tv ā́hutiḥ samíd devī́ sahī́yasī
English Translation (Griffith/Whitney)
With Vaiśvānara’s fangs the weapon hath been set full upon that man. Let this oblation devour him: the kindling, goddess, mightier in prevailing.
Word by Word
वैश्वानरस्यof Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; विश्+अनर/नर; अग्नि-विशेष)
दंष्ट्राभ्याम्with (his) two fangs
दंष्ट्राभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
हेतिःthe weapon / missile
हेतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अधात्placed / set
अधात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) + सम्
अभिtowards, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
इयम्this (she/this)
इयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
प्सातुlet (her/it) devour
प्सातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्सा (धातु; ‘to devour/consume’, Vedic)
आहुतिःthe oblation
आहुतिः:
कर्तृ (इयम्…आहुतिः) / विधेय
TypeNoun
Rootआ-हु (धातु) → आहुति (प्रातिपदिक; कृत्-निर्मित)
समित्(as) kindling, fuel
समित्:
समानाधिकरण (आहुतिः के रूप में)
TypeNoun
Rootसमिध्/समित् (प्रातिपदिक; ‘kindling-stick, fuel’)
देवीdivine
देवी:
विशेषण (समित्/आहुतिः का)
TypeAdjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक; देव-)
सहीयसीmightier, more powerful
सहीयसी:
विशेषण (देवी/समित्/आहुतिः का)
TypeAdjective
Rootसह (धातु/प्रातिपदिक-आधार) → सहीयस् (तुलनात्मक-विशेषण)
Attribution
Rishi: Vihavya
Devata: Agni Vaiśvānara; also Samidh as personified power
Chandas: Anuṣṭubh (with dense ritual diction)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From arming (weapon set) → activation (oblation) → total consumption (devouring).","listener_experience":"A sense of fierce protection and controlled destructive power.","intensity":9}