Adhyaya 77: Measurements of Mount Meru, the Boundary Mountains, and the Four Directional Great Trees

Verse 1

रुद्र उवाच । यदेतत् कर्णिकामूलं मेरोर् मध्यं प्रकीर्तितम् । तद् योजनसहस्राणि संख्यया मानतः स्मृतम् ॥ ७७.१ ॥

Rudra bersabda: “Yang disebut sebagai akar ‘karṇikā’, yakni wilayah tengah Gunung Meru, menurut ukuran bilangan dikenang membentang seribu yojana.”

Verse 2

चत्वारिंशत् तथा चाष्टौ सहस्राणि तु मण्डलैः । शैलराजस्य तत्तत्र मेरुमूलमिति स्मृतम् ॥ ७७.२ ॥

Di sana, menurut ukuran melalui pembagian maṇḍala, terdapat empat puluh delapan ribu (satuan). Wilayah itu milik raja gunung, dan secara tradisi dikenang sebagai ‘akar Meru’ (Meru-mūla).

Verse 3

तेषां गिरिसहस्राणामनेकानां महोच्छ्रयः । दिगष्टौ च पुनस्तस्य मर्यादापर्वताः शुभाः ॥ ७७.३ ॥

Di antara ribuan gunung yang banyak itu, ketinggiannya amat besar; dan lagi, pada delapan penjuru terdapat gunung-gunung batas yang suci, yang menetapkan batas wilayahnya.

Verse 4

जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ । पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तरव्यवस्थितौ । मर्यादापर्वतान् एतानष्टानाहुर्मनीषिणः ॥ ७७.४ ॥

Di arah timur terdapat dua gunung, Jaṭhara dan Devakūṭa. Keduanya membentang dari timur ke barat dan berada di antara lautan-lautan. Para bijak menyebut delapan ini sebagai ‘gunung batas’ (maryādā-parvata).

Verse 5

योऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रोक्तः कनकपर्वतः । विष्कम्भांस्तस्य वक्ष्यामि शृणुध्वं गदतस्तु तान् ॥ ७७.५ ॥

Wahai yang terbaik di antara kaum dwija, Meru yang disebut ‘gunung emas’ itu—kini akan kukatakan ukuran-ukuran lebarnya (viṣkambha). Dengarkanlah ketika aku mengucapkannya.

Verse 6

महापादास्तु चत्वारो मेरोरथ चतुर्दिशम् । यैर्न चचाल विष्टब्धा सप्तद्वीपवती मही ॥ ७७.६ ॥

Ke empat penjuru Meru terdapat empat penopang agung. Dengan ditopang olehnya, Bumi yang memiliki tujuh benua (dvīpa) tidak berguncang.

Verse 7

दशयोजनसाहस्रं व्यायामस्तेषु शङ्क्यते । तिर्यगूर्ध्वं च रचिता हरितालतटैर्वृताः ॥ ७७.७ ॥

Di antara semuanya, bentangannya dihitung sepuluh ribu yojana. Mereka tersusun mendatar dan menjulang, serta dikelilingi tebing-tebing haritāla.

Verse 8

मनःशिलादरीभिश्च सुवर्णमणिचित्रिताः । अनेकसिद्धभवनैः क्रीडास्थानैश्च सुप्रभाः ॥ ७७.८ ॥

Mereka dihiasi jurang-jurang berwarna manahśilā serta beraneka ragam oleh emas dan permata; dengan banyak kediaman para Siddha dan taman-taman permainan, mereka bersinar dengan cahaya yang mulia.

Verse 9

पूर्वेण मन्दरस्तस्य दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः ॥ ७७.९ ॥

Di sebelah timurnya ada Mandara, di selatannya Gandhamādana; di sisi barat ada Vipula, dan di utara berdiri Supārśva.

Verse 10

तेषां शृङ्गेषु चत्वारो महावृक्षाः प्रतिष्ठिताः । देवदैत्याप्सरोभिश्च सेविता गुणसंचयैः ॥ ७७.१० ॥

Di puncak-puncak itu berdiri empat pohon agung; dilayani oleh para dewa, daitya, dan apsara—pohon-pohon itu dipenuhi himpunan keutamaan.

Verse 11

मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे कदम्बो नाम पादपः । प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश्चैत्यपादपः ॥ ७७.११ ॥

Di puncak Gunung Mandara ada sebatang pohon bernama Kadamba; cabang-cabangnya panjang dan melebar membentuk mahkota di puncak, dan Kadamba itu dihormati sebagai pohon caitya (pohon suci).

Verse 12

महाकुम्भप्रमाणेश्च पुष्पैर्विकचकेसरैः । महागन्धबनोञ्ञैश्च शोभितः सर्वकालजैः ॥ ७७.१२ ॥

Ia sebesar ukuran mahā-kumbha; dihiasi bunga-bunga dengan benang sari yang mekar sempurna, serta rimbunan hutan yang sangat harum dan menawan—indah dengan pertumbuhan yang ada pada setiap musim.

Verse 13

समासेन परिवृतो भुवनैर्भूतभावनैः । सहस्रमधिकं सोऽथ गन्धेनापूरयन् दिशः ॥ ७७.१३ ॥

Dikelilingi secara ringkas oleh dunia-dunia pemelihara makhluk, ia kemudian—melebihi seribu dalam ukuran—memenuhi segala penjuru dengan keharuman suci.

Verse 14

भद्राश्वो नाम वृक्षोऽयं वर्षाद्रेः केतुसंभवः । कीर्तिमान् रूपवान् श्रीमान् महापादपपादपः । यत्र साक्षाद्धृषीकेशः सिद्धसङ्घैर्निषेव्यते ॥ ७७.१४ ॥

Inilah pohon bernama Bhadrāśva, lahir dari Ketu di Varṣādri. Ia termasyhur, elok, dan bercahaya—pohon agung; di sana Hṛṣīkeśa sendiri dilayani oleh himpunan para Siddha.

Verse 15

तस्य भद्रकदम्बस्य तथाश्ववदनो हरिः । प्राप्तवांश्चामरश्रेष्ठः स हि सानुं पुनः पुनः ॥ ७७.१५ ॥

Ke lereng pohon kadamba yang suci itu, Hari yang berwajah kuda berulang kali datang; sebab Dialah yang utama di antara para abadi.

Verse 16

तेन चालोकितं वर्षं सर्वद्विपदनायकाः । यस्य नाम्ना समाख्यातो भद्राश्वेति न संशयः ॥ ७७.१६ ॥

Oleh dia wilayah varṣa itu dipandang; dan di kalangan para pemimpin manusia, wilayah itu dinamai ‘Bhadrāśva’ menurut namanya—tanpa keraguan.

Verse 17

दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविते । जम्बूः सद्यः पुष्पफलाः महाशाखोपशोभिता ॥ ७७.१७ ॥

Di puncak gunung selatan yang seakan dilayani para dewa, berdiri pohon jambu; ia serentak berbungakan dan berbuah, serta dihiasi cabang-cabang besar.

Verse 18

तस्याः ह्यतिप्रमाणानि स्वादूनि च मृदूनि च । फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति गिरिमूर्धनि ॥ ७७.१८ ॥

Buah-buahnya sangat besar, manis dan lembut; laksana amerta, buah itu jatuh di puncak gunung.

Verse 19

तस्माद् गिरिवरश्रेष्ठात् फलप्रस्यन्दवाहिनी । दिव्या जाम्बूनदी नाम प्रवृत्ता मधुवाहिनी ॥ ७७.१९ ॥

Dari gunung yang paling utama itu memancar aliran yang membawa lelehan sari buah; sungai ilahi bernama Jāmbūnadī pun mengalir, berarus madu.

Verse 20

तत्र जाम्बूनदं नाम सुवर्णमनलप्रभम् । देवालङ्कारमतुलमुत्पन्नं पापनाशनम् ॥ ७७.२० ॥

Di sana muncul emas bernama Jāmbūnada, berkilau laksana api; perhiasan para dewa yang tiada banding, disebut pula penghapus dosa.

Verse 21

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसगुह्यकाः । पपुस्तदमृतप्रख्यं मधु जम्बूफलस्रवम् ॥ ७७.२१ ॥

Para dewa, dānava, gandharva, yakṣa, rākṣasa, dan guhyaka meminum madu yang mengalir dari buah jambu itu, termasyhur laksana amerta.

Verse 22

सा केतुर्दक्षिणे वर्षे जम्बूलोकेषु विश्रुता । यस्या नाम्ना समाख्याता जम्बूद्वीपेति मानवैः ॥ ७७.२२ ॥

Di wilayah selatan ia termasyhur sebagai Ketu, terkenal di alam-alam Jambū; dan dari namanyalah manusia menamakannya ‘Jambūdvīpa’.

Verse 23

विपुलस्य च शैलस्य दक्षिणेन महात्मनः । जातः शृङ्गेति सुमहानश्वत्थश्चेति पादपः ॥ ७७.२३ ॥

Di sebelah selatan Gunung Vipula yang berhati luhur, muncullah sebuah pohon aśvattha yang sangat besar, dikenal dengan nama Śṛṅga.

Verse 24

महोच्छ्रायो महास्कन्धो नैकसत्त्वगुणालयः | कुम्भप्रमाणै रुचिरैः फलैः सर्वर्त्तुकैः शुभैः || ७७.२४ ||

Pohon itu sangat tinggi, bertangkai besar, menjadi tempat bernaung banyak makhluk dan sifat-sifat mulia; ia berbuah indah dan suci, sebesar kendi, tersedia pada setiap musim.

Verse 25

स केतुः केतुमालानां देवगन्धर्वसेवितः । केतुमालेति विख्यातो नाम्ना तत्र प्रकीर्तितः । तन्निबोधत विप्रेन्द्रा निरुक्तं नामकर्मणः ॥ ७७.२५ ॥

Ketu itu, yang berhubungan dengan Ketumāla dan dilayani para dewa serta gandharwa, di sana dimasyhurkan dengan nama “Ketumāla”. Wahai para brahmana utama, pahamilah penjelasan etimologis tentang nama dan fungsinya.

Verse 26

क्षीरोदमथने वृत्ते माला स्कन्धे निवेशिताः । इन्द्रेण चैत्यकेतोस्तु केतुमालस्ततः स्मृतः । तेन तच्छिह्नितं वर्षं केतुमालेति विश्रुतम् ॥ ७७.२६ ॥

Setelah pengadukan Samudra Susu selesai, untaian bunga diletakkan di bahunya. Indra lalu mengingat Caityaketu sebagai “Ketumāla”; karena tanda itu, wilayah (varṣa) yang bertanda demikian menjadi terkenal sebagai “Ketumāla”.

Verse 27

सुपार्श्वस्योत्तरे शृङ्गे वटो नाम महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो यस्त्रियोजनमण्डलः ॥ ७७.२७ ॥

Di puncak utara Gunung Supārśva terdapat pohon besar bernama Vaṭa—sebuah nyagrodha (beringin) bertangkai luas, dengan lingkar sebaran tiga yojana.

Verse 28

माल्यदामकलापैश्च विविधैस्तु समन्ततः । शाखाभिर्लम्बमानाभिः शोभितः सिद्धसेवितः ॥ ७७.२८ ॥

Ia dihiasi di segala sisi dengan berbagai rangkaian karangan bunga dan untaian-untaian, diperindah oleh dahan yang menjuntai, serta dilayani dan dimuliakan oleh para Siddha.

Verse 29

प्रलम्बकुम्भसदृशैर्हेमवर्णैः फलैः सदा । स ह्युत्तरकुरूणां तु केतुवृक्षः प्रकाशते ॥ ७७.२९ ॥

Dengan buah-buah berwarna emas yang selalu ada dan menyerupai kendi yang menggantung, ‘pohon-panji’ (ketu-vṛkṣa) itu dikatakan tampak di negeri Uttarakuru.

Verse 30

सनत्कुमारावरजाः मानसाः ब्रह्मणः सुताः । सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ॥ ७७.३० ॥

Di sana ada tujuh adik Sanatkumāra—putra-putra Brahmā yang lahir dari pikiran—para mulia yang termasyhur dengan nama “Kurava”.

Verse 31

तत्र स्थिरगतैर्ज्ञानैर्विरजस्कैर्महात्मभिः । अक्षयः क्षयपर्यन्तो लोकः प्रोक्तः सनातनः ॥ ७७.३१ ॥

Di sana, oleh para mahātmā yang pengetahuannya teguh dan mapan serta bebas dari rajas, disebutkan adanya alam kekal—tak binasa, namun membentang hingga batas pralaya.

Verse 32

तेषां नामाङ्कितं वर्षं सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तरा: कुरवः सदा ॥ ७७.३२ ॥

Wilayah (varṣa) itu ditandai oleh nama-nama tujuh mahātmā tersebut; dan para Uttara-Kuru senantiasa termasyhur baik di surga maupun di sini (dunia manusia).