Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥

Mahātapā berkata: “Dengarkanlah, wahai raja, dengan penuh perhatian; wahai pelindung rakyat, dengarkan kisah ini. Wahai penguasa bumi, (ini tentang saat) ketika arah-arah muncul dari telinga.”

Verse 2

ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥

Ketika Brahmā sedang menciptakan jagat, dan emanasi purba (ādi-sarga) telah muncul, timbullah kegelisahan besar: “Siapakah yang akan menopang makhluk-makhluk yang kuciptakan?”

Verse 3

एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥

Saat ia merenung demikian, mencari kesempatan di antara makhluk-makhluk di sini, tiba-tiba dari telinganya memancar sepuluh gadis bercahaya agung.

Verse 4

पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥

(Mereka adalah) Pūrvā (Timur) dan Dakṣiṇā (Selatan), juga Pratīcī (Barat) dan Uttarā (Utara); serta Ūrdhvā (Atas) dan Adharā (Bawah)—enam wujud utama para gadis itu, wahai raja, hadir saat itu.

Verse 5

अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥

Di antara mereka ada empat gadis lainnya yang amat elok—berwujud bercahaya, sangat beruntung, serta dianugerahi wibawa dan kedalaman budi.

Verse 6

ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥

Dengan hormat penuh kasih mereka berkata kepada dewa Prajāpati yang tanpa noda: “Wahai Dewa para dewa, wahai Prajāpati, anugerahkanlah kepada kami ruang (tempat/kesempatan).”

Verse 7

यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥

Anugerahkanlah kepada kami suatu tempat di mana kami semua dapat tinggal bahagia bersama para suami kami; dan para tuan kami yang sangat beruntung pun (dapat tinggal di sana). Wahai yang berasal dari Yang Tak-Termanifest, karuniakanlah itu kepada kami.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥

Brahmā bersabda: “Wahai yang berpinggul elok, alam semesta (brahmāṇḍa) ini terbentang hingga seratus koṭi. Wahai yang mulia, tinggallah di batasnya menurut kehendakmu; jangan menunda.”

Verse 9

भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥

“Dan Aku akan menganugerahkan kepada kalian para suami, setelah Kuciptakan mereka tampan dan tanpa cela. Kini, hendaklah masing-masing pergi, menurut kehendaknya, ke negeri yang saat ini berkenan di hatinya.”

Verse 10

एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥

Setelah demikian disapa, mereka semua pun pergi saat itu sesuai kehendak masing-masing; dan Brahmā juga dengan segera menciptakan para lokapāla, para penjaga dunia yang perkasa.

Verse 11

सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥

Sesudah menciptakan para lokapāla, Brahmā memanggil kembali para gadis itu. Brahmā, sang Pitāmaha dunia, pun menyelenggarakan pernikahan mereka.

Verse 12

एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥

Ia memberikan satu (gadis) kepada Indra, yang lain kepada Agni, dan juga kepada Yama; demikian pula kepada dewa Nirṛti serta kepada Varuṇa yang berhati luhur.

Verse 13

वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥

(Ia ditetapkan) bagi Vāyu, bagi Dhanada (Kubera), dan bagi Īśāna. Wahai yang berkaul luhur, ia sendiri bersemayam di atas, dan di bawah ia ditempatkan bagi Śeṣa.

Verse 14

एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥

Setelah memberi demikian, Brahmā kembali menetapkan tithi bagi segala penjuru. Dan pada hari kesepuluh (Daśamī) yang bernama ‘Bhartṛ’, Sang Prabhu menetapkan dadhyanna—nasi dengan dadih—sebagai persembahan santapan.

Verse 15

ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥

Sejak saat itu para dewi yang terkait dengan Indra dan lainnya disebutkan dengan tertib; dan di antara mereka, tithi bulan ke‑sepuluh (Daśamī) menjadi sangat dicintai.

Verse 16

तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥

Wahai raja, orang yang dalam laku itu hanya makan dadih (yoghurt) menjadi pelaku tapa‑brata yang baik; dan itu mendatangkan lenyapnya dosa-dosanya hari demi hari.

Verse 17

यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥

Dan siapa pun yang dengan pikiran terkendali mendengarkan kisah tentang asal-usul arah-arah ini, ia memperoleh kedudukan teguh di Brahmaloka; tanpa keraguan.