Verse 6
Sarvasara
सुखदुःखबुद्ध्या श्रेयोऽन्तः कर्ता यदा तदा इष्टविषये बुद्धिः सुखबुद्धिरनिष्टविषये बुद्धिर्दुःखबुद्धिः। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः सुखदुःखहेतवः। पुण्यपापकर्मानुसारी भूत्वा प्राप्तशरीरसंयोगमप्राप्तशरीरसंयोगमिव कुर्वाणो यदा दृश्यते तदोपहितजीव इत्युच्यते॥६॥
सुख-दुःख-बुद्ध्या । श्रेयः-अन्तः । कर्ता । यदा । तदा । इष्ट-विषये । बुद्धिः । सुख-बुद्धिः । अनिष्ट-विषये । बुद्धिः । दुःख-बुद्धिः । शब्द-स्पर्श-रूप-रस-गन्धाः । सुख-दुःख-हेतवः । पुण्य-पाप-कर्म-अनुसारी । भूत्वा । प्राप्त-शरीर-संयोगम् । अप्राप्त-शरीर-संयोगम् । इव । कुर्वाणः । यदा । दृश्यते । तदा । उपहित-जीवः । इति । उच्यते ॥६॥
sukha-duḥkha-buddhyā śreyo 'ntaḥ kartā yadā tadā iṣṭa-viṣaye buddhiḥ sukha-buddhir aniṣṭa-viṣaye buddhiḥ duḥkha-buddhiḥ | śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ sukha-duḥkha-hetavaḥ | puṇya-pāpa-karma-anusārī bhūtvā prāpta-śarīra-saṃyogam aprāpta-śarīra-saṃyogam iva kurvāṇo yadā dṛśyate tadā upahita-jīva ity ucyate ||6||
Ketika melalui buddhi tentang suka dan duka muncul pelaku batin yang menimbang apa yang lebih baik, maka pada objek yang diinginkan buddhi menjadi kognisi-suka, dan pada objek yang tidak diinginkan buddhi menjadi kognisi-duka. Bunyi, sentuhan, rupa, rasa, dan bau adalah sebab suka dan duka. Ketika seseorang tampak mengikuti karma kebajikan dan keburukan, seakan-akan menimbulkan keterikatan dengan tubuh yang telah diperoleh dan juga keterikatan dengan tubuh yang belum diperoleh, maka itu disebut jīva yang terkondisi (upahita jīva).
When, through the cognition of pleasure and pain, there is an inner agent concerned with what is beneficial, then in a desired object the cognition is a pleasure-cognition, and in an undesired object the cognition is a pain-cognition. Sound, touch, form, taste, and smell are causes of pleasure and pain. When one is seen to follow merit and demerit, producing as it were conjunction with a body already obtained and conjunction with a body not yet obtained, then it is called the conditioned individual (upahita jīva).