Adhyaya 347

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं वै हाटकेश्वरम् । नलेश्वरात्पूर्वभागे शतधन्वंतरद्वये

Īśvara bersabda: “Kemudian, wahai Mahādevī, pergilah menuju liṅga bernama Hāṭakeśvara. Ia berada di sebelah timur Naleśvara, pada jarak dua ratus dhanuṣ.”

Verse 2

अगस्त्याम्रवनंनाम तत्र स्थाने तु संस्थितम् । चिंतामणेस्तु पूर्वेण ईशाने त्रिशतंधनुः । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमगस्त्येन महात्मना

Di wilayah itu terdapat tempat bernama Agastyāmravana. Di arah timur-laut (Īśāna) dari Cintāmaṇi, pada jarak tiga ratus dhanuṣ, itulah tempat suci di mana resi agung Agastya dahulu menjalankan tapa-brata.

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्काले महादेव सर्वं विस्तरतो वद

Sang Dewi berkata: “Wahai Mahādeva, pada masa apakah hal itu terjadi? Katakanlah semuanya dengan rinci.”

Verse 4

ईश्वर उवाच । पुरा दैत्यगणा रौद्रा बभूवुर्वरवर्णिनि । कालकेया इति ख्यातास्त्रैलोक्योच्छेदकारकाः

Īśvara bersabda: “Dahulu kala, wahai yang berparas elok, bangkitlah pasukan Dānava yang ganas. Mereka termasyhur sebagai Kālakeya, para perusak yang menghendaki kebinasaan tiga dunia.”

Verse 5

अथ ते निहताः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । दैत्यसूदननाम्ना तु प्रभासक्षेत्रवासिना

Kemudian mereka semua dibinasakan oleh Bhagavān Viṣṇu Yang Mahaperkasa. Karena bersemayam di Prabhāsa-kṣetra, Beliau di sana termasyhur dengan nama “Daityasūdana”, Sang Pembunuh para asura.

Verse 6

कृत्वा व्याघ्रस्य रूपं तु नाम्ना चक्रमुखीति च । हता वै तेन रूपेण ततोऽभूद्दैत्यसूदनः

Ia mengambil wujud harimau, yang juga dikenal dengan nama Cakramukhī. Dalam perwujudan itu pula ia membinasakan mereka; dan karena perbuatan itu ia termasyhur sebagai Daityasūdana, penumpas para daitya.

Verse 7

हतशेषाः समुद्रांते प्रविष्टा भयविह्वलाः । ततस्ते मंत्रयामासुः पीड्यंते देवताः कथम्

Mereka yang tersisa dari pembantaian itu, gemetar ketakutan, masuk ke tepi samudra. Lalu mereka bermusyawarah: “Bagaimana para dewa dapat diganggu lagi?”

Verse 9

अथ ते समयं कृत्वा रात्रौ निष्क्रम्य सागरात् । निर्जघ्नुस्तापसांस्तत्र यज्ञदानरतान्प्रिये

Kemudian mereka membuat perjanjian, dan pada malam hari keluar dari samudra. Di sana mereka membunuh para pertapa yang tekun dalam yajña dan dana, wahai kekasih.

Verse 10

प्रभासे तु महादेवि तत्र द्वादशयोजने । वसिष्ठस्याश्रमे तत्र महर्षीणां महात्मनाम्

Wahai Mahādevī, di Prabhāsa, dalam bentangan dua belas yojana, terdapat āśrama Vasiṣṭha, tempat bersemayam para maharṣi yang berhati luhur.

Verse 11

भक्षितानि सहस्राणि पंच सप्त च तापसान् । शतानि पंच रैभ्यस्य विश्वामित्रस्य षोडश

Mereka melahap ribuan pertapa—lima ribu dan tujuh lagi. Dan mereka juga memakan lima ratus dari golongan Raibhya, serta enam belas dari Viśvāmitra.

Verse 12

च्यवनस्य च सप्तैव जाबालेर्द्विशतं मुनेः । वालखिल्याश्रमे पुण्ये षट्छतानि दुरात्मभिः

Tujuh murid Cyavana dan dua ratus murid Resi Jabali telah dimangsa. Di pertapaan Valakhilya yang suci, orang-orang jahat itu melahap enam ratus orang lagi.

Verse 13

यत्र क्वचिद्भवेद्यज्ञस्तत्र गत्वा निशागमे । यज्ञदानसमायुक्तानृत्विजो भक्षयंति च

Di mana pun upacara yadnya dilakukan, mereka akan pergi ke sana pada malam hari dan memangsa para pendeta yang sedang memimpin upacara dan memberikan sedekah.

Verse 14

ततो भयाकुलाः सर्वे बभूवुर्जगती तले । न च कश्चिद्विजानाति दैत्यानां तु विचेष्टितम्

Kemudian semua orang di bumi diliputi ketakutan, dan tidak ada yang bisa mengetahui apa yang dilakukan para Daitya secara rahasia.

Verse 15

रात्रौ स्वपंति मुनयः सुखशय्यागताश्च ते । प्रभाते त्वध्वरे तेषामस्थिसंघाश्च केवलम्

Pada malam hari para resi tidur di tempat tidur yang nyaman; namun saat fajar, di tempat pengorbanan mereka, hanya tersisa tumpukan tulang belulang.

Verse 16

ततो धर्मक्रियास्त्यक्ता भूतले सर्वमानवैः । निःस्वाध्यायवषट्कारं भूतलं समपद्यत

Kemudian semua manusia di bumi meninggalkan ibadah keagamaan, dan dunia menjadi sunyi dari pengajian Weda dan seruan persembahan 'vaṣaṭ'.

Verse 17

अथान्ये तापसा रात्रौ संयुताश्च च धृतायुधाः । अथोच्छेदं गते धर्मे पीडितास्त्रिदिवौकसः

Kemudian para pertapa lainnya berhimpun pada malam hari, mengangkat senjata dan bangkit. Ketika dharma didorong menuju kebinasaan, para penghuni Tridiva (surga) pun sangat menderita.

Verse 18

किमेतदिति जल्पंतो ब्रह्माणं शरणं गताः । भगवंस्तापसाः सर्वे तथा ये ज्ञानशीलिनः

Sambil berkata, “Apakah ini?”, semua pertapa—beserta para pencinta kebijaksanaan—pergi berlindung kepada Bhagavān Brahmā, seraya berseru, “Wahai Tuhan Yang Mulia!”

Verse 19

भक्ष्यन्ते केनचिद्रात्रौ मृत्युमेव प्रयान्ति च । नष्टधर्मक्रियाः सर्वे भूतले प्रपितामह

“Pada malam hari kami dimakan oleh suatu makhluk yang tak dikenal, dan kami hanya menuju kematian. Segala upacara dharma telah lenyap di bumi, wahai Prapitāmaha (Maha-Kakek)!”

Verse 20

यो धर्ममाचरेदह्नि स रात्रौ मृत्युमेति च । न स्वाध्यायवषट्कारं समस्ते भूतले विभो

“Siapa pun yang menjalankan dharma pada siang hari, pada malam hari ia menemui maut. Wahai Vibhu, di seluruh bumi tiada lagi svādhyāya (telaah Weda) dan tiada pula seruan vaṣaṭ.”

Verse 21

धर्माभावाद्वयं सर्वे संदेहं परमं गताः । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा देवः पितामहः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वान्सन्देहं परमं गतान्

“Karena ketiadaan dharma, kami semua jatuh ke dalam keraguan yang terdalam.” Mendengar ucapan mereka dan bermeditasi, Dewa Pitāmaha Brahmā pun berbicara kepada semua dewa yang tenggelam dalam kebimbangan besar itu.

Verse 22

कालेया इति विख्याता दानवा रौद्रकारिणः । ते समुद्रं समासाद्य तापसान्भक्षयंति च

Mereka adalah para Dānava yang termasyhur sebagai Kāleya, pelaku perbuatan mengerikan. Setelah mencapai samudra, mereka melahap para pertapa.

Verse 23

युष्माकं च विनाशाय ते न शक्या निषूदितुम् । यतध्वमेषां नाशाय नो चेन्नाशो भविष्यति

Mereka tak dapat dibunuh, namun ditakdirkan menjadi sebab kebinasaanmu. Karena itu berjuanglah untuk memusnahkan mereka; jika tidak, kebinasaanmu sendiri pasti terjadi.

Verse 24

व्रजध्वं भूतले शीघ्रमगस्त्यो यत्र तिष्ठति । व्रतचर्यारतो नित्यं प्रभासे क्षेत्र उत्तमे

Pergilah segera di bumi ke tempat Agastya Ṛṣi bersemayam—senantiasa tekun dalam laku vrata—di Prabhāsa, kṣetra suci yang paling utama.

Verse 25

स शक्तः सागरं पातुं मित्रावरुणसंभवः । प्रसाद्यश्च स युष्माभिः समुद्रं पिब सत्तम

Dia—yang lahir dari Mitra dan Varuṇa—mampu meneguk samudra. Raihlah keridaannya; sang insan utama itu akan meminum lautan.

Verse 26

ततस्तथा कृते तेन ते सर्वे दानवाधमाः । वध्या युष्माकं भविष्यंति एवं च त्रिदिवेश्वराः

Kemudian, setelah ia melakukan demikian, semua Dānava yang hina itu akan menjadi dapat dibinasakan olehmu. Demikianlah adanya, wahai para penguasa surga.

Verse 27

ईश्वर उवाच । एवमुक्ताः सुराः सर्वे ब्रह्मणा लोककारिणा । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य अगस्त्यं शरणं गताः

Īśvara bersabda: Setelah dinasihati demikian oleh Brahmā, sang pemelihara kesejahteraan dunia, semua dewa tiba di kṣetra suci Prabhāsa dan berlindung pada resi Agastya.

Verse 28

देवा ऊचुः । रक्षरक्ष द्विजश्रेष्ठ त्रैलोक्यं संशयं गतम् । कालकेयैः प्रतिध्वस्तं समुद्रं समुपाश्रितैः

Para dewa berkata: Lindungilah, lindungilah, wahai Brahmana terbaik! Tiga dunia telah jatuh dalam bahaya; diserang oleh kaum Kālakeya yang bersembunyi dan berlindung di samudra.

Verse 29

तं शोषय द्विजश्रेष्ठ हितार्थं त्रिदिवौकसाम् । नान्यः शक्तः पुमान्कश्चित्कर्तुमीदृक्क्रिया विभो

Keringkanlah samudra itu, wahai Brahmana terbaik, demi kesejahteraan para penghuni surga. Wahai yang Mahakuasa, tiada seorang pun selain engkau mampu melakukan laku sebesar ini.

Verse 30

ईश्वर उवाच । एवमुक्तः सुरगणैरगस्त्यो मुनिपुङ्गवः । जगाम त्रिदशैः सार्धं समुद्रं प्रति हर्षितः

Īśvara bersabda: Setelah diseru demikian oleh rombongan para dewa, Agastya—yang utama di antara para resi—berangkat dengan gembira bersama para dewa menuju samudra.

Verse 31

गीयमानस्तु गंधर्वैः स्तूयमानस्तु किन्नरैः । श्लाघ्यमानस्तु विबुधैर्वाक्यमेतदुवाच ह

Diiringi nyanyian para Gandharva, dipuji para Kinnara, dan dimuliakan para dewa, ia pun kemudian mengucapkan kata-kata ini.

Verse 32

एष त्रैलोक्यरक्षार्थं शोषयामि महार्णवम् । द्रक्ष्यध्वं कौतुकं देवाः समीनमकरैर्महत्

Sekarang, demi perlindungan tiga dunia, aku akan mengeringkan samudra raya ini. Lihatlah, wahai para Dewa, pemandangan menakjubkan yang penuh dengan ikan dan monster laut ini.

Verse 33

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो ह्यगस्त्यो भगवान्मुनिः । गंडूषमकरोत्सर्वं सागरं सरितांपतिम्

Setelah berkata demikian, Resi Agastya yang diberkati—yang terkemuka di antara para dwija—menjadikan seluruh samudra, raja segala sungai, hanya seteguk air dan meminumnya.

Verse 34

पीते तत्र महासिन्धावगत्स्ये न महात्मना । दानवा भयसंत्रस्ता इतश्चेतश्च बभ्रमुः

Ketika Agastya yang berjiwa besar telah meminum samudra raya di sana, para Danava, yang dicekam ketakutan, berlarian ke segala arah.

Verse 35

वध्यमानाः सुरैस्तत्र शस्त्रैः सुनिशितैस्तथा । कांतारमन्ये गच्छंतः पलायनपरायणा

Saat mereka ditebas di sana oleh para dewa dengan senjata yang sangat tajam, beberapa melarikan diri ke hutan belantara, hanya berniat untuk menyelamatkan diri.

Verse 36

हतभूयेषु दैत्येषु विदार्य धरणीतलम् । पातालं विविशुस्तूर्णं रुधिरेण परिप्लुताः

Ketika sebagian besar Daitya telah terbunuh, mereka yang selamat—membelah permukaan bumi—dengan cepat memasuki Patala, berlumuran darah.

Verse 37

अथोचुस्त्रिदशा हृष्टा अगस्त्यं मुनिसत्तमम् । सिद्धं नो वांछितं सर्वं पूर्यतां सागरः पुनः

Lalu para dewa (Tridaśa) yang bersukacita berkata kepada Agastya, resi termulia: “Segala yang kami dambakan telah tercapai; kini biarlah samudra terisi kembali.”

Verse 38

अगस्त्य उवाच । जीर्णं तोयं मया देवास्तथैवामेध्यतां गतम् । उत्पत्स्यति रघूणां हि कुले नृपतिसत्तमः

Agastya bersabda: “Wahai para dewa, air itu telah kuminum dan kucerna; demikian pula ia telah menjadi tidak layak untuk dikembalikan. Namun dalam wangsa Raghu akan lahir seorang raja utama.”

Verse 39

भगीरथेति विख्यातः सर्वशस्त्रभृतां वरः । स ज्ञातिकारणादेव गंगां तत्रानयिष्यति

Ia akan termasyhur dengan nama Bhāgīratha, yang terunggul di antara para pemanggul senjata; demi kesejahteraan para leluhur, ia akan membawa Gaṅgā ke sana.

Verse 40

ब्रह्मलोकात्सरिच्छ्रेष्ठां तया पूर्णो भविष्यति । एवमुक्त्वा सुरैः सार्द्धं स्वस्थानं चागमन्मुनिः

“Dari Brahmaloka akan datang sungai yang termulia; olehnya samudra akan penuh kembali.” Setelah berkata demikian, sang resi berangkat bersama para dewa menuju kediamannya sendiri.

Verse 41

ततः स्वमाश्रमं प्राप्तं देवा वाक्यमथाबुवन् । अनेन कर्मणा ब्रह्मन्परितुष्टा वयं मुने

Kemudian, ketika ia telah tiba di pertapaannya sendiri, para dewa berkata: “Wahai Brahmana, wahai resi, kami sungguh berkenan oleh perbuatan ini.”

Verse 42

किं कुर्मो ब्रूहि तेऽभीष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Apa yang harus kami lakukan? Katakanlah hasratmu—meski itu amat sukar diperoleh.

Verse 43

अगस्त्य उवाच । यावद्ब्रह्मसहस्राणि पंचविंशतिकोटयः । वैमानिको भविष्यामि दक्षिणांबरमूर्द्धनि

Agastya berkata: Selama dua puluh lima krore dari seribu-siklus Brahmā berlangsung, aku akan tetap sebagai makhluk surgawi, berwahana vimāna, di puncak belahan selatan.

Verse 44

अत्रागत्य नरो यस्तु ममाश्रमपदे शुभे । हाटकेश्वरसांनिध्ये प्रभासक्षेत्र उत्तमे

Barang siapa datang ke sini—ke tanah pertapaan suciku, di hadapan Hāṭakeśvara, di Prabhāsa-kṣetra yang paling utama—

Verse 45

स्नानमाचरते सम्यक्स यातु परमां गतिम् । पातालादवतीर्णं तं लिंगरूपं महेश्वरम्

—dan melakukan mandi suci dengan benar, ia mencapai keadaan tertinggi. Mahādeva, Maheśvara yang turun dari Pātāla, bersemayam di sini dalam rupa liṅga.

Verse 46

मया तपः प्रभावेन स्थापितं यः प्रपूजयेत् । दिनेदिने भवेत्तस्य गोशतस्य फलं ध्रुवम्

Siapa yang memuja yang telah kutegakkan dengan daya tapasya, hari demi hari baginya pasti berbuah—setara pahala menyedekahkan seratus ekor sapi.

Verse 47

लोपामुद्रासहायं मां यो मर्त्यः संप्रपूजयेत् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन काश पुष्पैः समाहितः

Barangsiapa manusia fana memuja Aku bersama Lopāmudrā sebagai pendamping-Ku, dan dengan batin terpusat mempersembahkan arghya menurut tata-aturan dengan bunga kāśa,

Verse 48

प्राप्ते शरदि काले च स यातु परमां गतिम् । लोपामुद्रासहायं मां हाटकेश्वरसंयुतम्

Ketika musim gugur tiba, ia mencapai keadaan tertinggi—dengan memuja Aku bersama Lopāmudrā, yang bersatu dengan Hāṭakeśvara, Tuhan tempat itu.

Verse 49

अयने चोत्तरे पूज्य गोलक्ष फलमाप्नुयात् । यः श्राद्धं कुरुते चात्र अयने चोत्तरे द्विजः । भूयात्तस्य फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धस्य सत्तमाः

Bila pemujaan dilakukan pada saat Uttarāyaṇa (solstis utara), diperoleh buah kebajikan setara sedekah seratus ribu sapi. Dan seorang dvija yang melakukan śrāddha di sini pada Uttarāyaṇa, wahai yang terbaik di antara orang saleh, meraih seluruh pahala Gayā-śrāddha yang termasyhur.

Verse 50

ईश्वर उवाच । बाढमित्ये व ते चोक्त्वा सर्वे देवाः सवासवाः । स्वस्थानं तु गताः सर्वे संहृष्टमनसस्तदा

Īśvara bersabda: “Tathāstu—demikianlah adanya.” Setelah berkata demikian, semua dewa beserta Indra pun kembali ke kediaman masing-masing, dengan hati bersukacita saat itu.

Verse 51

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्ते शरदि मानवः । अगस्त्यस्याश्रमं गत्वा हाटकेशं प्रपूजयेत्

Karena itu, ketika musim gugur tiba, hendaknya seseorang dengan segenap upaya pergi ke āśrama Agastya dan memuja Hāṭakeśa dengan khidmat.

Verse 52

अगस्त्येश्वरनामानं कल्पलिंगं सुरप्रियम् । यश्चैतच्छुणुयाद्भक्त्या ऋषेस्तस्य विचेष्टितम् । अहोरात्रकृतात्पापात्तत्क्षणा देव मुच्यते

Inilah liṅga pemenuh hasrat bernama Agastyeśvara, yang dicintai para dewa. Barang siapa mendengarkan dengan bhakti kisah laku sang ṛṣi itu, wahai Tuhan, seketika ia terbebas dari dosa yang dilakukan siang dan malam.

Verse 346

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हाटकेश्वरमाहात्म्य वर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

Demikian berakhir bab ke-347, berjudul “Uraian Kemuliaan Hāṭakeśvara”, dalam Prabhāsa Khaṇḍa dari Śrī Skanda Mahāpurāṇa, pada bagian Prabhāsa-kṣetra Māhātmya dalam saṁhitā berisi delapan puluh satu ribu śloka.