Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 98

Devanagari script

मनोदृष्ट्या विलोक्याह सा तमंतःस्थमच्युतम् । वाडवो यच्छति वरमहं तं प्रार्थयामि किम्

Transliteration

manodṛṣṭyā vilokyāha sā tamaṃtaḥsthamacyutam | vāḍavo yacchati varamahaṃ taṃ prārthayāmi kim

Translation

Memandang dengan mata batin kepada Acyuta yang berdiam di dalam, ia berkata: “Api Vaḍava menawarkan anugerah; apakah yang patut kumohon darinya?”

Word by Word

• मनोदृष्ट्या: by mental sight
• मनोदृष्ट्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् + दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: मनसः दृष्ट्या; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘by mental vision’

• विलोक्य: having looked
• विलोक्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि-लोक् (धातु) → विलोक्य (कृदन्त, ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), √लोक् with वि-; ‘having looked’

• आह: said
• आह: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु; ‘to say’)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म) of विलोक्य
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘him’

• अन्तःस्थम्: situated within
• अन्तःस्थम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्तः (अव्यय/उपसर्गवत्) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: अन्तः स्थितः; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तम्-विशेषण

• अच्युतम्: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतम्: Karma (Object/कर्म) (apposition to तम्)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; √च्यु + क्त, नञ्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विष्णोर्नाम

• वाडवः: Vāḍava (fire)
• वाडवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाडव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘Vāḍava (submarine fire)’

• यच्छति: gives
• यच्छति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) (यच्छ-आदेश)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; √यम् ‘gives/bestows’

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; ‘I’

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म) of प्रार्थयामि
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘that/him’

• प्रार्थयामि: I request
• प्रार्थयामि: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थ् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; √अर्थ् with प्र- ‘I request’

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म) (interrogative complement)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक ‘what’

Speaker

Narrator (Sarasvatī’s speech reported)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Sarasvatī, seeing Acyuta within, speaks inwardly: the Vāḍava offers a boon—what should be asked? The ocean’s hidden fire is suggested as a distant threat while the inner sanctum remains calm.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Acyuta
• Viṣṇu
• Vāḍava (Vāḍavānala)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when power offers gifts, one should seek divine guidance so that the boon serves dharma rather than desire.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra is the setting, where cosmic threats are resolved through divine strategy, enhancing the site’s sacred prestige.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse highlights discernment (viveka) and reliance on the indwelling Lord.