Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

धन्वंतरशते प्रोक्तं सोमेशाज्जलमध्यगम् । कुण्डं पापहरं प्रोक्तं शतहस्तप्रमाणतः । तत्र स्नानं प्रकुर्वीत विगाह्य निधिमंभसाम्

Transliteration

dhanvaṃtaraśate proktaṃ someśājjalamadhyagam | kuṇḍaṃ pāpaharaṃ proktaṃ śatahastapramāṇataḥ | tatra snānaṃ prakurvīta vigāhya nidhimaṃbhasām

Translation

Di antara seratus tīrtha Dhanvantari disebutkan sebuah kund suci penghapus dosa, berada di tengah perairan dekat Someśa (Somanātha), berukuran seratus hasta. Dengan menyelam ke dalam harta air itu, hendaknya orang melaksanakan mandi suci (snāna) di sana.

Word by Word

• धन्वन्तरशते: in the Dhanvantari-śata (hundred-section)
• धन्वन्तरशते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धन्वन्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘धन्वन्तरशते’ = धन्वन्तरस्य शते (in the hundred [chapter/section] of Dhanvantari)

• प्रोक्तम्: is said/declared
• प्रोक्तम्: Kriya-samartha (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative)

• सोमेशात्: from Someśa
• सोमेशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोमेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• जलमध्यगम्: situated in the middle of water
• जलमध्यगम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातोः)
• Form: उपपद-समास; ‘जलमध्यग’ = जलस्य मध्ये गच्छति/स्थितः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कुण्डम्

• कुण्डम्: a pond; sacred pool
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• पापहरम्: sin-removing
• पापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कुण्डम्

• प्रोक्तम्: is said/declared
• प्रोक्तम्: Kriya-samartha (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• शतहस्तप्रमाणतः: by a measure of a hundred hands
• शतहस्तप्रमाणतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शत (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक) + तः (तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषणम्; ‘शतहस्तप्रमाणतः’ = by the measure of a hundred hands

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्रकुर्वीत: should perform
• प्रकुर्वीत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• विगाह्य: having plunged into
• विगाह्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गाह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having plunged/immersed’

• निधिम्: treasure; store
• निधिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• अम्भसाम्: of the waters
• अम्भसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhanvantari-śata-prokta kuṇḍa near Someśa (Somanātha)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sacred rectangular/rounded kuṇḍa near the sea-temple precincts of Somanātha; pilgrims descend steps, immerse with folded hands; the Somanātha liṅga-temple silhouette and coastal light frame the scene.

Characters & Entities

• Dhanvantari
• Someśa/Somanātha
• kuṇḍa (sacred pool)
• Padmaka-tīrtha (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is framed as both inner and outer: immersion in sanctified waters symbolizes the washing away of accumulated wrongdoing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sin-removing kuṇḍa situated in/among waters near Someśa (Somanātha), associated with the Dhanvantari ‘hundred’ tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna by fully immersing (vigāhya) in the kuṇḍa.