Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 93

Devanagari script

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

Transliteration

sarpirlavaṇarūpyākhyā daśaite parvatāḥ smṛtāḥ | guḍājyadadhimadhvaṃbusalila kṣīraśarkarāḥ | ratnākhyāśca svarūpeṇa daśaitā dhenavo matāḥ

Translation

Sepuluh ‘gunung’ dikenang—bernama ghee, garam, perak, dan seterusnya. Demikian pula gud (gula aren), ghee, dadhi (dadih), madu, air, air jernih, susu, dan gula; dan dalam wujudnya ada pula sepuluh ‘sapi’ yang dipandang sebagai sapi-permata (ratna-dhenu).

Word by Word

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• लवण: salt
• लवण: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• रूप्य: silver
• रूप्य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• आख्याः: named/called
• आख्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (masculine nominative plural); 'पर्वताः' इति विशेषणम् (called/named)

• दश: ten
• दश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; 'एते पर्वताः' इत्यस्य विशेषणम् (ten)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (masculine nominative plural pronoun)

• पर्वताः: mountains (gift-mountains)
• पर्वताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (masculine nominative plural)

• स्मृताः: are remembered/are stated
• स्मृताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), परस्मैपद-भावे; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (past passive participle: 'are remembered/are said')

• गुड: jaggery
• गुड: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (masculine nominative singular)

• आज्य: clarified butter/ghee
• आज्य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• दधि: curd/yogurt
• दधि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• मधु: honey
• मधु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• अम्बु: water
• अम्बु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• सलिल: water
• सलिल: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• क्षीर: milk
• क्षीर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (neuter nominative singular)

• शर्कराः: sugar(s)
• शर्कराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शर्करा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (feminine nominative plural)

• रत्नाख्याः: named 'Ratna-'
• रत्नाख्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रत्न + आख्या (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (feminine nominative plural); 'धेनवः' इति विशेषणम् (called 'ratna-')

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• स्वरूपेण: by nature/in form
• स्वरूपेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; (neuter instrumental singular)

• दश: ten
• दश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; 'एताः धेनवः' इत्यस्य विशेषणम् (ten)

• एताः: these
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (feminine nominative plural pronoun)

• धेनवः: cows (gift-cows)
• धेनवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (feminine nominative plural)

• मताः: are considered
• मताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (past passive participle: 'are considered')

Speaker

Skanda (deduced)

Characters & Entities

• Sarpiḥ (ghee)
• Lavaṇa (salt)
• Rūpya (silver)
• Guḍa
• Dadhi
• Madhu
• Ambu
• Salila
• Kṣīra
• Śarkarā
• Ratna-dhenu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic charity often uses symbolic representations (mountains, cows) to express abundance and devotional intent in giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dāna-teaching belongs to the Prabhāsa-kṣetra māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering ‘mountain-like’ heaps of specified substances and ‘cow’ representations (dhenus), including jewel-cows, as part of mahādāna practice.