Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 241

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शेषमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंश दुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye śeṣamāhātmyavarṇanaṃnāmaikacatvāriṃśa duttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Demikian berakhir bab ke-241, bernama “Uraian Kemuliaan Śeṣa,” dalam Prabhāsa-khaṇḍa, pada bagian pertama Prabhāsa-kṣetra-māhātmya, dari Śrī Skanda Mahāpurāṇa, dalam Ekāśītisāhasrī Saṃhitā.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उक्तिसमाप्तिसूचक (quotative/closure particle)

• श्री-स्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्री-स्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ग्रन्थनाम्नि अधिकरणे

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम्—(स्कांदे)

• एकाशीति-साहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीति-साहस्र्याम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; संख्या-समासः—एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः (81,000)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्—(खण्डे)

• प्रभास-खण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभास-खण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—प्रभासस्य खण्डः

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्—(माहात्म्ये)

• प्रभास-क्षेत्र-माहात्म्ये: in the Māhātmya of Prabhāsa-kṣetra
• प्रभास-क्षेत्र-माहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्

• शेष-माहात्म्य-वर्णनम्: the description of Śeṣa’s greatness
• शेष-माहात्म्य-वर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—शेषस्य माहात्म्यस्य वर्णनम्

• नाम: named
• नाम: Apposition marker (नाम-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक (particle meaning ‘named’)

• एक-चत्वारिंशत्: forty-one
• एक-चत्वारिंशत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: क्रम/संख्या-विशेषणम्; अत्र ‘एकचत्वारिंश’ = 41 (अध्यायसंख्या-पूर्वपद)

• दुत्तर-द्विशततमः: the two-hundredth (with additional numbering indicated)
• दुत्तर-द्विशततमः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्विशत (संख्या-प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘द्विशततम’ = 200th; ‘दुत्तर’ पाठभेद/सन्ध्यन्तर (अधिक/उत्तर) सूचक; विशेषणम्—अध्यायः

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript folio ending: scribal colophon lines, decorative daṇḍas, and a small emblem of a serpent-hood motif indicating the completed Śeṣa-mahātmya chapter.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Ekāśītisāhasrī Saṃhitā
• Prabhāsakhaṇḍa
• Prabhāsakṣetramāhātmya
• Śeṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a textual colophon marking completion of the chapter; it functions as an archival and structural marker rather than a doctrinal teaching.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is named as the māhātmya context, with the chapter focused on Śeṣa’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a chapter-ending identification statement.