Adhyaya 223

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम् । गात्रोत्सर्गमिति ख्यातं तस्य दक्षिणतः स्थितम्

Īśvara bersabda: “Kemudian, wahai Mahādevī, hendaklah engkau pergi kepada Liṅga yang dipuja di tiga alam, termasyhur sebagai ‘Gātrotsarga’; ia terletak di sebelah selatan tempat itu.”

Verse 2

यत्र गात्रं परित्यक्तं बलभद्रेण धीमता । अन्यैश्चैव महाभागैर्यादवैस्तत्र संयुगे

Di sanalah Balabhadra yang bijaksana melepaskan jasadnya; dan dalam pertempuran yang menentukan itu, para Yādava mulia lainnya pun meninggalkan tubuh mereka di tempat yang sama.

Verse 3

यत्र ते यादवाः क्षीणा ब्रह्मशापबलाहिना । एतत्पुरुषोत्तमं क्षेत्रं समन्ताद्धनुषां शतम्

Di sanalah para Yādava binasa, dihantam oleh daya kutukan Brahmā. Inilah kṣetra suci Puruṣottama, membentang seratus busur ke segala penjuru.

Verse 4

यत्र साक्षात्स्वयं देवि तिष्ठते पुरुषोत्तमः । तदेव वैष्णवं क्षेत्रं कलौ पातकनाशनम्

Di mana Puruṣottama sendiri bersemayam nyata, wahai Devī—itulah sesungguhnya kṣetra Vaiṣṇava, pemusnah dosa pada zaman Kali.

Verse 5

रहस्यं परमं देवि तीर्थानां प्रवरं हि तत् । पूर्वं कृतयुगे देवि प्रेततीर्थं च संस्मृतम् । कलौ युगे तु संप्राप्ते गात्रोत्सर्गमिति त्वभूत्

Wahai Devī, ini adalah rahasia tertinggi—bahkan yang utama di antara segala tīrtha. Dahulu, wahai Devī, pada zaman Kṛta ia dikenang sebagai ‘Preta-tīrtha’; namun ketika zaman Kali tiba, ia dikenal sebagai ‘Gātrotsarga’.

Verse 6

ऋणमोचनपार्श्वे तु मध्ये तु पापमोचनात् । एतन्मध्यं समाश्रित्य मृतः पापैर्विमुच्यते

Di dekat Ṛṇamocana dan di wilayah tengah yang disebut Pāpamocana—siapa yang wafat berlindung pada kawasan tengah ini, terbebas dari dosa-dosa.

Verse 7

तस्य किं वर्ण्यते देवि यत्रानन्तफलं महत् । अथमेधसहस्रस्य फलं स्नात्वा ह्यवाप्यते

Wahai Dewi, apa lagi yang dapat dikatakan tentang tempat itu, di mana buah kebajikan yang agung tiada bertepi? Dengan mandi suci di sana, diperoleh pahala setara seribu Aśvamedha yajña.

Verse 8

यत्राश्वत्थं समासाद्य समाधिन्यस्तमानसः । मुमोच दुस्त्यजान्प्राणान्ब्रह्मद्वारेण केशवः

Di sana, setelah mendekati pohon aśvattha yang suci dan meneguhkan batin dalam samādhi, Keśava melepaskan prāṇa yang sukar ditinggalkan melalui gerbang Brahma.

Verse 9

तत्र नारायणं साक्षाद्बलभद्रं च रुक्मिणीम् । पूजयित्वा विधानेन मुच्यते पातकत्रयात्

Di sana, dengan memuja Nārāyaṇa sendiri, beserta Balabhadra dan Rukmiṇī, menurut tata-vidhi, seseorang terbebas dari tiga golongan dosa.

Verse 10

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः संतर्पयते पितॄन् । प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवन्ति श्राद्धदायिनः

Di sana, setelah mandi dengan bhakti, orang yang mempersembahkan tarpaṇa dan upacara pemuasan bagi para leluhur, membebaskan para pitṛ dari keadaan preta; mereka menjadi layak menerima persembahan śrāddha.

Verse 11

गोघ्नः सुरापो दुर्मेधा ब्रह्महा गुरुतल्पगः । तत्र स्नात्वा नरः सद्यो विपापः संप्रपद्यते

Entah ia pembunuh sapi, peminum minuman keras, berakal sesat, pembunuh brāhmaṇa, atau pelanggar ranjang guru—dengan mandi suci di sana, seseorang seketika menjadi bebas dari dosa.

Verse 12

बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यः करोति नरः प्रिये । तत्र स्नात्वा प्रमुच्येत तीर्थे गात्रप्रमोचने

Wahai kekasih, dosa apa pun yang dilakukan seseorang pada masa kanak-kanak, muda, atau tua—baik karena ketidaktahuan maupun dengan sadar—dengan mandi di tīrtha bernama Gātra-pramocana, ia dibebaskan darinya.

Verse 13

तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणां जायते परा । तृप्तिर्वर्षशतं यावदेतदाह पुरा हरिः

Di sana, dengan mempersembahkan piṇḍa, timbul kepuasan tertinggi bagi para leluhur, bertahan hingga seratus tahun; demikianlah Hari menyatakan pada masa lampau.

Verse 14

यः पुनश्चान्नदानं तु तत्र कुर्यात्समाहितः । तस्यान्वयेऽपि देवेशि न प्रेतो जायते नरः

Dan lagi, wahai Dewi para dewa, siapa pun yang dengan pikiran terpusat melakukan dāna makanan di sana—bahkan dalam garis keturunannya tak seorang pun lahir sebagai preta.

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रेततीर्थस्य कारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः

Īśvara bersabda: Dengarlah, wahai Dewi; akan Kuterangkan sebab-mula Preta-tīrtha. Mendengarnya, manusia dengan bhakti menjadi bebas dari segala noda dan dosa.

Verse 17

पुराऽसीद्गौतमोनाम महर्षिः शंसितव्रतः । भृगुकल्पात्समायातः क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

Pada zaman purba hiduplah seorang maharsi bernama Gautama, termasyhur karena tapa-brata dan ikrar sucinya. Ia datang dari Bhṛgu-kalpa ke kṣetra suci Prābhāsa yang penuh keberkahan.

Verse 18

अयने चोत्तरे पुण्ये श्रीसोमेशदिदृक्षया । दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा तीर्थेषु कृत्स्नशः

Pada masa suci Uttarāyaṇa, demi memperoleh darśana Śrī Someśa, ia memandang Dewa Someśvara; lalu mandi suci di seluruh tīrtha dan menuntaskan semua upacara dengan sempurna.

Verse 19

श्रीदेव्युवाच । प्रेततीर्थमिति प्रोक्तं पश्चाद्गात्रविमोचनम् । वद मे देवदेवेश प्रेततीर्थस्य कारणम्

Śrī Devī bersabda: “Mula-mula ia disebut ‘Preta-tīrtha’, dan kemudian ‘Gātra-vimocana’. Wahai Devadeveśa, jelaskan kepadaku sebab mengapa ia dinamai Preta-tīrtha.”

Verse 20

अथासौ ब्राह्मणो देवि यावत्सीमामुपागतः । तावद्विष्णुप्रियं तत्र ददृशे वैष्णवं वनम्

Kemudian brāhmaṇa itu, wahai Devī, ketika mencapai batas wilayah, seketika melihat di sana sebuah hutan Vaiṣṇava yang dicintai oleh Viṣṇu.

Verse 21

पुरुषोत्तमनामाढ्यं क्षेत्रं च धनुषां शतम् । तस्मिन्क्षेत्रे स चापश्यत्पंच प्रेतान्सुदारुणान्

Wilayah itu termasyhur dengan nama Puruṣottama, membentang seratus panjang busur; dan di dalam kṣetra itu ia melihat lima preta yang amat mengerikan.

Verse 22

महावृक्षसमारूढान्महाकायान्महोत्कटान् । ऊर्ध्वकेशाञ्छंकुकर्णान्स्नायुनद्धकलेवरान्

Mereka bertengger di atas pohon-pohon raksasa—bertubuh besar dan amat mengerikan; rambut berdiri tegak, telinga seperti paku runcing, dan jasad terikat kencang oleh urat-urat.

Verse 23

विमांसरुधिरान्नग्नानथ कृष्णकलेवरान् । दृष्ट्वाऽसौ भयसंत्रस्तो विनष्टोऽस्मीत्यचिन्तयत्

Melihat mereka—tanpa daging, berlumur darah, telanjang, dan bertubuh menghitam—ia terguncang oleh takut dan berpikir, “Aku binasa!”

Verse 24

ध्यात्वाऽह सुचिरं कालं धैर्यमास्थाय यत्नतः । के यूयं विकृताकारा दृष्टाः पूर्वं मया पुरा

Setelah merenung lama, ia meneguhkan keberanian dengan susah payah lalu berkata: “Siapakah kalian, yang berwujud demikian ganjil? Pernahkah dahulu kala aku melihat kalian?”

Verse 25

न कदाचिद्यथा यूयं किमर्थं क्षेत्रमध्यतः । धावमानाः सुदुःखार्ता एतन्मे कौतुकं महत्

“Kalian tak pernah seperti ini; mengapa kalian berlari-lari di tengah kawasan suci ini, dilanda derita yang begitu berat? Ini sungguh keajaiban bagiku.”

Verse 26

प्रेता ऊचुः । वयं प्रेता महाभाग दूरादिह समागताः । श्रुत्वा तीर्थवरं पुण्यं प्रवेशं न लभामहे

Para preta berkata: “Wahai yang mulia, kami adalah preta; kami datang dari jauh. Walau telah mendengar tentang tīrtha yang paling suci dan penuh pahala ini, kami tidak memperoleh izin untuk memasukinya.”

Verse 27

गणैरंतर्धानगतैः प्रहारैर्जर्जरीकृताः । लेखको रोहकश्चैव सूचकः शीघ्रगस्तथा

Kami remuk dan hancur oleh pukulan para gaṇa yang bergerak tanpa terlihat. Di antara kami ada Lekhaka, Rohaka, Sūcaka, dan juga Śīghraga.

Verse 28

अहं पर्युषितोनाम पञ्चमः पापकृत्तमः

Aku yang kelima, dikenal sebagai ‘Paryuṣita’—yang paling berdosa di antara para pelaku kejahatan.

Verse 29

गौतम उवाच । प्रेतयोनौ प्रवृत्तानां केन नामानि कृत्स्नशः । युष्माकं निर्मितान्येवमेतन्मे कौतुकं महत्

Gautama berkata: “Bagi mereka yang telah memasuki keadaan preta, siapakah yang menetapkan semua nama ini sepenuhnya? Bahwa nama-nama itu dibentuk demikian untuk kalian—ini menimbulkan rasa ingin tahuku yang besar.”

Verse 30

प्रेता ऊचुः । याचमानस्य विप्रस्य लिखत्येष धरातले । नोत्तरं पठते किञ्चित्तेनासौ लेखकः स्मृतः

Para preta berkata: “Ketika seorang brāhmaṇa meminta-minta, orang ini menulis di atas tanah, namun sama sekali tidak membacakan jawaban; karena itu ia dikenang sebagai ‘Lekhaka’ (Sang Penulis).”

Verse 31

द्वितीयो ब्राह्मणभयात्प्रासादमधिरोहति । ततोऽसौ रोहकाख्योऽभूच्छृणु विप्र तृतीयकम्

Yang kedua, karena takut kepada para brāhmaṇa, memanjat ke istana yang tinggi; maka ia dikenal sebagai ‘Rohaka’ (Sang Pemanjat). Dengarlah kini, wahai brāhmaṇa, tentang yang ketiga.

Verse 32

सूचिता बहवोऽनेन ब्राह्मणा वित्तसंयुताः । राज्ञे पापेन तेनासौ सूचको भुवि विश्रुतः

Dengan niat berdosa ia mengadukan banyak brāhmaṇa yang berharta kepada raja; karena itu di bumi ia termasyhur sebagai ‘Sūcaka’, sang pelapor.

Verse 33

ब्राह्मणैः प्रार्थ्यमानस्तु शीघ्रं धावति नित्यशः । न कदाचिद्ददाति स्म तेनासौ शीघ्रगः स्मृतः

Saat para brāhmaṇa memohon kepadanya, ia selalu segera berlari menjauh; tak pernah ia memberi—maka ia dikenang sebagai ‘Śīghraga’, si pelari cepat.

Verse 34

मया कदन्नं दत्तं च पर्युषितं ब्राह्मणोत्तमे । ब्राह्मणेभ्यः सदा दानं मिष्टान्नेन तु पोषणम् । तस्मात्पर्युषितोनाम संजातोऽहं धरातले

Wahai brāhmaṇa terbaik, aku pernah memberi makanan kasar dan juga makanan basi yang tersisa. Padahal para brāhmaṇa seharusnya senantiasa dipelihara dengan dana berupa hidangan yang baik dan manis; maka di bumi aku terlahir bernama ‘Paryuṣita’.

Verse 35

गौतम उवाच । न विना भोजनेनैव वर्तन्ते प्राणिनो भुवि । किमाहारा भवन्तो वै वदध्वं मम कौतुकात्

Gautama berkata: “Makhluk di bumi tak dapat hidup tanpa makanan. Lalu apakah santapan kalian? Katakanlah kepadaku, demi rasa ingin tahuku.”

Verse 36

प्रेता ऊचुः । प्राप्ते भोजनकाले तु यत्र युद्धं प्रवर्तते । तस्यान्नस्य रसं सर्वं भुंजामो द्विजसत्तम

Para preta berkata: “Ketika waktu makan tiba, di mana pun pertempuran berkobar, wahai dwija terbaik, kami menyantap seluruh ‘rasa’—inti sari dari makanan itu.”

Verse 37

नानुलिप्ते धरापृष्ठे यत्र भुंजन्ति मानवाः । भ्रष्टशौचा द्विजश्रेष्ठ तदस्माकं तु भोजनम्

Di tempat manusia makan di atas tanah yang belum dilumuri dan disucikan, dengan kesucian diri yang telah tercemar—wahai brāhmaṇa termulia—itulah sesungguhnya makanan kami (para preta).

Verse 38

अप्रक्षालितपादस्तु यो भुंक्ते दक्षिणामुखः । यो वेष्टितशिरा भुंक्ते प्रेता भुंजन्ति नित्यशः

Barangsiapa makan tanpa membasuh kaki, atau makan menghadap selatan, atau makan dengan kepala tertutup—maka para preta senantiasa turut menikmati dan merampas makanan itu.

Verse 39

श्राद्धं संपश्यते श्वा चेन्नारी चैव रजस्वला । अन्त्यजः शूकरश्चान्नं तदस्माकं तु भोजनम्

Bila seekor anjing melihat upacara śrāddha, atau seorang perempuan yang sedang haid, seorang outcaste, atau seekor babi tampak di hadapan makanan—maka makanan itu sungguh menjadi santapan para preta.

Verse 40

त्यक्त्वा क्रमागतं विप्रं पूजितं प्रपितामहैः । यो दानं ददतेऽन्यस्मै तस्मै चाऽतुष्टचेतसा

Meninggalkan brāhmaṇa turun-temurun yang dihormati oleh para leluhur, siapa pun yang memberi sedekah kepada orang lain melakukannya dengan hati yang tidak puas; persembahan itu pun tidak mencapai buah yang dituju.

Verse 41

तस्य दानस्य यत्पुण्यं तदस्माकं प्रजायते । यस्मिन्गृहे सदोच्छिष्टं सदा च कलहो भवेत् । वैश्वदेवविहीने तु तत्र भुंजामहे वयम्

Pahala yang timbul dari sedekah itu menjadi milik kami (para preta). Di rumah yang selalu dipenuhi sisa makanan, selalu terjadi pertengkaran, dan persembahan Vaiśvadeva diabaikan—di sanalah kami menyantap.

Verse 42

गौतम उवाच । युष्माकं कीदृशे गेहे प्रवेशो न च विद्यते । सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं साधुषु संगतम्

Gautama berkata: Ke rumah seperti apakah kalian tidak dapat masuk? Katakanlah kebenaran, jangan dusta; sebab kebenaranlah yang selaras dengan para sadhu.

Verse 43

प्रेता ऊचुः । वैश्वदेवोद्भवा यत्र धूमवर्तिः प्रदृश्यते । तस्मिन्गेहे न चास्माकं प्रवेशो विद्यते द्विज

Para preta berkata: Di rumah yang tampak tiang asap yang timbul dari persembahan Vaiśvadeva, wahai dvija, kami tidak dapat masuk ke sana.

Verse 44

यस्मिन्गृहे प्रभाते तु क्रियते चोपलेपनम् । विद्यते वेद निर्घोषस्तत्रास्माकं न किंचन

Di rumah yang pada fajar dilakukan pelapisan penyuci pada tanah, dan di mana terdengar gema pembacaan Weda—di sana kami sama sekali tak berdaya.

Verse 45

गौतम उवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं व्रजते नरः । एतन्मे विस्तरेणैव यथावद्वक्तु मर्हथ

Gautama berkata: Dengan pematangan buah karma apakah seseorang mencapai keadaan sebagai preta? Mohon jelaskan kepadaku dengan benar, selengkap-lengkapnya.

Verse 46

प्रेता ऊचुः । मृषाऽपहारिणो ये च ये चोच्छिष्टा व्रजन्ति च । गोब्राह्मणहताश्चैव प्रेतत्वं ते व्रजन्ति हि

Para preta berkata: Mereka yang mencuri dengan tipu daya, yang berkeliaran dalam kenajisan sisa makanan, dan yang membunuh sapi atau brāhmaṇa—merekalah yang sungguh mencapai keadaan preta.

Verse 47

पैशुन्यनिरता ये च कूटसाक्ष्यरता नराः । न्यायपक्षे न वर्तंते मृताः प्रेता भवंति ते

Orang yang gemar memfitnah, menyukai kesaksian palsu, dan tidak berpihak pada dharma-keadilan—setelah mati mereka menjadi preta (roh gelisah).

Verse 48

श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि ये क्षिपन्ति सरोवरे । प्रेतत्वं ते समासाद्य विचरंति च मानवाः

Mereka yang membuang dahak, air kencing, atau kotoran ke dalam telaga suci, jatuh ke keadaan preta dan kemudian mengembara tanpa tenang.

Verse 49

दीयमानं तु विप्राणां गोषु विप्रातुरेषु च । मा देहीति प्रजल्पन्तस्ते च प्रेता भवंति च

Saat dana diberikan kepada para brāhmaṇa—atau untuk sapi, atau untuk menolong brāhmaṇa yang sakit—mereka yang terus berkata, “Jangan beri!”; mereka pun menjadi preta.

Verse 50

शूद्रान्नेनोदरस्थेन यदि विप्रो म्रियेत वै । प्रेतत्वं यात्यसौ नूनं यद्यपि स्यात्षडंगवित्

Jika seorang brāhmaṇa wafat sementara makanan yang diterima dari seorang śūdra masih berada di perutnya, ia pasti jatuh ke keadaan preta—meski ia mengetahui enam aṅga Weda.

Verse 51

यस्त्रीन्हले बलीवर्दान्वाहयेन्मदसंयुतः । अमावास्यां विशेषेण स प्रेतो जायते नरः

Seseorang yang dalam mabuk memasang tiga ekor lembu jantan pada bajak—terutama pada hari amāvasyā (bulan baru)—akan terlahir sebagai preta.

Verse 52

नास्तिको निंदकः क्षुद्रो नित्यनैमित्त्यवर्जितः । ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो नूनं स प्रेतो जायते नरः

Seorang nāstika, pencela, berhati kerdil, yang meninggalkan upacara harian dan berkala, serta yang membenci para brāhmaṇa—orang demikian sungguh menjadi preta.

Verse 53

विश्वासघातको यस्तु ब्रह्महा स्त्रीवधे रतः । गोघ्नो गुरुघ्रः पितृहा स प्रेतो जायते नरः

Ia yang mengkhianati kepercayaan; pembunuh brāhmaṇa; yang gemar membunuh perempuan; pembunuh sapi; pembunuh guru; dan pembunuh ayah—orang demikian menjadi preta.

Verse 54

यस्य नैव प्रदत्तानि एकोद्दिष्टानि षोडश । मृतस्य न वृषोत्सर्गः स प्रेतो जायते नरः

Bagi dia yang enam belas persembahan ekoddiṣṭa tidak dipersembahkan, dan setelah wafat tidak dilakukan vṛṣotsarga (pelepasan lembu jantan)—orang itu menjadi preta.

Verse 55

एतद्धि सर्वमाख्यातं यत्पृष्टाः स्म द्विजोत्तम । भूयो ब्रूहि द्विजश्रेष्ठ यश्चास्ति तव संशयः

Wahai yang terbaik di antara para dwija, semua yang engkau tanyakan telah dijelaskan. Wahai brāhmaṇa yang utama, katakanlah lagi apa pun keraguan yang masih ada padamu.

Verse 56

गौतम उवाच । येन कर्मविपाकेनन प्रेतो जायते नरः । तन्मे वदत निःशेषं कौतुकं मेऽत्र विद्यते

Gautama berkata: “Dengan buah pematangan karma apakah seseorang tidak menjadi preta? Katakanlah kepadaku dengan tuntas; besar keingin-tahuanku tentang hal ini.”

Verse 57

प्रेता ऊचुः । तीर्थयात्रा रतो यस्तु देवार्चनपरायणः । ब्राह्मणेषु सदा भक्तो न प्रेतो जायते नरः

Para preta berkata: “Seseorang yang tekun berziarah ke tīrtha, teguh dalam pemujaan para dewa, dan senantiasa berbhakti kepada para brāhmaṇa—ia tidak akan menjadi preta.”

Verse 58

नित्यं शृणोति शास्त्राणि नित्यं सेवति पंडितान् । वृद्धांस्तु पृच्छते नित्यं न स प्रेतो विजायते

Ia yang setiap hari mendengarkan śāstra, setiap hari melayani para paṇḍita, dan senantiasa meminta nasihat para sesepuh—orang demikian tidak pernah terlahir sebagai preta.

Verse 59

एतस्मात्कारणात्प्राप्ता वयं सर्वे सुदूरतः । शक्नुमो प्रवेष्टुं च पुण्येऽस्मिन्क्षेत्र उत्तमे

Karena alasan inilah kami semua datang dari tempat yang sangat jauh; dan kami mampu memasuki kṣetra suci yang paling utama ini.

Verse 60

निर्विण्णाः प्रेतरूपेण तस्मात्त्वं द्विजसत्तम । गतिर्भव महाभाग सर्वेषां नः प्रयत्नतः

Kami letih dalam wujud sebagai preta; maka, wahai yang terbaik di antara para dvija, wahai yang mulia—dengan upaya sungguh-sungguh, jadilah sarana pembebasan bagi kami semua.

Verse 61

गौतम उवाच । कथं वो जायते मोक्षो वदध्वं कृत्स्नशो मम । कृपयाविष्टचित्तोऽहं यतिष्ये नात्र संशयः

Gautama berkata: “Katakan kepadaku dengan lengkap, bagaimana mokṣa dapat terbit bagimu. Hatiku diliputi belas kasih; aku akan berusaha—tanpa keraguan.”

Verse 62

प्रेता ऊचुः । प्रभूतकालमस्माकं प्रेतत्वे तिष्ठतां विभो । न त्वभ्येति पुमान्कश्चिदस्माकं यो गतिर्भवेत्

Para preta berkata: “Wahai Tuhan, sudah sangat lama kami tinggal dalam keadaan preta. Tiada seorang pun mendekati kami yang dapat menjadi jalan pelepasan kami.”

Verse 63

तस्मात्त्वं देहि नः श्राद्धं गत्वा क्षेत्रं तु वैष्णवम् । नामगोत्राणि चादाय मोक्षं यास्यामहे ततः

“Karena itu, mohon lakukan śrāddha bagi kami setelah pergi ke tirtha suci Vaiṣṇava. Dengan menyebut nama dan gotra kami, kami akan mencapai mokṣa.”

Verse 64

ईश्वर उवाच । ततोऽसौ ब्राह्मणो गत्वा दयाविष्टो हरेर्गृहम् । श्राद्धं च प्रददौ तेषामेकैकस्य पृथक्पृथक्

Īśvara bersabda: Lalu brāhmaṇa itu, dipenuhi belas kasih, pergi ke kediaman Hari dan mempersembahkan śrāddha bagi mereka—masing-masing secara terpisah, satu demi satu.

Verse 65

यस्ययस्य यदा श्राद्धं करोति द्विजसत्तमः । स रात्रौ स्वप्न एत्यैनं दर्शने वाक्यमब्रवीत्

Setiap kali dvija terbaik itu melakukan śrāddha bagi salah seorang dari mereka, yang bersangkutan datang kepadanya pada malam hari dalam penglihatan mimpi dan mengucapkan kata-kata ini.

Verse 66

प्रसादात्तव विप्रेन्द्र मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्

“Berkat anugerahmu, wahai viprendra, aku telah bebas dari kelahiran sebagai preta. Semoga sejahtera bagimu; aku akan berangkat—vimānaku telah siap di hadapan.”

Verse 67

एवं संतारितास्तेन चत्वारस्ते द्विजोत्तमाः

Demikianlah, oleh beliau, keempat brāhmaṇa utama itu diseberangkan dan diselamatkan dari lautan saṁsāra.

Verse 68

अथासौ ब्राह्मणश्रेष्ठः संप्राप्ते पञ्चमे दिने । प्रददौ विधिपूर्वं तु श्राद्धं पर्युषितस्य च

Kemudian brāhmaṇa yang paling utama itu, ketika hari kelima tiba, melaksanakan upacara śrāddha dengan tata cara yang benar, juga bagi Paryuṣita.

Verse 69

अथापश्यत स्वप्नान्ते प्राप्तं पर्युषितं नरम् । दीनवाक्यं परिक्लिष्टं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः

Lalu, dalam akhir mimpinya, ia melihat Paryuṣita datang sebagai seorang manusia—berkata dengan suara pilu, sangat menderita, dan berulang kali menghela napas panjang.

Verse 70

पर्युषित उवाच । न मे जाता गतिर्विप्र मंदभाग्यस्य पापिनः । मया हृतं तडागार्थं यद्वित्तं प्रगुणीकृतम्

Paryuṣita berkata: “Wahai vipra, bagiku yang berdosa dan malang ini, tiada jalan keselamatan. Aku telah merampas harta yang disisihkan dan dihimpun dengan cermat untuk membangun sebuah kolam.”

Verse 71

गौतम उवाच । कथं ते जायते मोक्षो वद शीघ्रमशेषतः । करिष्ये नात्र संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Gautama berkata: “Katakanlah segera dan sepenuhnya, bagaimana pembebasan (mokṣa) dapat datang kepadamu. Aku akan melakukannya; tiada keraguan, meski itu amat sukar.”

Verse 72

पर्युषित उवाच । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । श्राद्धं त्वं देहि मे नूनं ततो गतिर्भविष्यति

Paryuṣita berkata: “Saat Uttarāyaṇa tiba, pergilah ke tīrtha Haripriya dan persembahkan śrāddha bagiku tanpa lalai; maka perjalanan lanjutku pasti tercapai.”

Verse 73

ईश्वर उवाच । एवमुक्तः स विप्रेन्द्रस्तेन प्रेतेन वै मुनिः । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । प्रददौ विधिवच्छ्राद्धं ततः पर्युषिताय च

Īśvara bersabda: Setelah demikian dinasihati oleh roh preta itu, sang resi—terutama di antara para brāhmaṇa—ketika Uttarāyaṇa tiba, pergi ke Tīrtha Haripriya dan melaksanakan śrāddha menurut tata-aturan bagi Paryuṣita.

Verse 74

ततः पर्युषितो रात्रौ स्वप्नान्ते वाक्यमब्रवीत् । प्रसन्नवदनो भूत्वा दिव्यमाल्यवपुर्धरः

Sesudah itu, pada malam hari di penghujung mimpi, Paryuṣita berucap; wajahnya bening tenteram, berwujud cemerlang berhias kalung-kalung bunga surgawi.

Verse 75

पर्युषित उवाच । मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादेन प्रेतभावाद्द्विजोत्तम । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्

Paryuṣita berkata: “Wahai dwijottama, berkat anugerahmu aku terbebas dari keadaan sebagai preta. Semoga sejahtera bagimu; kini aku berangkat, sebab vimāna-ku telah datang.”

Verse 76

देवत्वं च मया प्राप्तं समर्थोऽहं द्विजोत्तम । वरं ददामि ते विप्र गृहाण त्वं वरं शुभम्

“Aku telah mencapai kedewataan dan kini berdaya, wahai dwijottama. Wahai brāhmaṇa, aku menganugerahkan kepadamu sebuah vara; terimalah anugerah yang suci ini.”

Verse 77

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

Bagi pembunuh brāhmaṇa, peminum minuman keras, pencuri, dan juga pelanggar kaul—para saleh telah menetapkan penebusan; tetapi bagi orang yang tidak tahu berterima kasih, tiada penebusan dosa.

Verse 78

गौतम उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं समर्थोऽसि वरप्रद । यत्र स्थाने मया दृष्टाः प्रेता यूयं सुदुःखिताः । तत्राहं चाश्रमं कृत्वा करिष्ये चोत्तमं तपः

Gautama berkata: “Wahai Pemberi anugerah, bila Engkau mampu menganugerahi kami karunia, maka di tempat yang sama—tempat aku melihat kalian, para preta, menderita amat pedih—di sanalah akan kudirikan āśrama dan kulakukan tapa yang tertinggi.”

Verse 79

निर्गतास्मि गृहं भूयो स्नात्वा तीर्थमिदं महत् । तत्र यो भानवो भक्त्या पितॄनुद्दिश्य भक्तितः

“Sesudah mandi suci di tīrtha agung ini, aku akan berangkat kembali ke rumahku. Dan di sana, wahai yang bercahaya, siapa pun yang dengan bhakti bersembahyang, mempersembahkannya dengan iman kepada para Pitṛ (leluhur)…”

Verse 80

विधिवद्दास्यति श्राद्धं स्नात्वा संतर्प्य देवताः । युष्मत्प्रसादतस्तस्य ह्यन्वयेऽपि कदाचन । मा भूयात्प्रेतभावो हि अपि पापान्वितस्य भोः

“…setelah mandi suci dan menenteramkan para dewa menurut tata-vidhi, ia akan mempersembahkan śrāddha sesuai aturan. Berkat anugerahmu, semoga baginya—bahkan bagi garis keturunannya—keadaan menjadi preta tak pernah terjadi, walau ternoda dosa, wahai mulia.”

Verse 81

पर्युषित उवाच । गच्छ त्वं चाश्रमं तत्र कुरु ब्राह्मणसत्तम । गमिष्यसि परां सिद्धिं लोके ख्यातिं गमिष्यसि

Paryuṣita berkata: “Pergilah, wahai yang terbaik di antara brāhmaṇa; dirikanlah āśrama di sana. Engkau akan meraih siddhi tertinggi dan memperoleh kemasyhuran di dunia.”

Verse 82

तत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । पितॄणां ते विमानस्था यास्यंति त्रिदिवालयम्

Di sana, orang-orang utama yang dengan bhakti mempersembahkan śrāddha; para Pitṛ mereka akan naik, duduk di vimāna surgawi, menuju kediaman para dewa di Tridiva.

Verse 83

न तेषां वंशजः कश्चित्प्रेतत्वं च गमिष्यति । प्राहुः सप्तपदीं मैत्रीं पंडिताः स्थिरबुद्धयः

Tak seorang pun keturunan mereka akan jatuh ke keadaan preta. Para paṇḍita yang teguh budi menyatakan bahwa persahabatan diteguhkan melalui ‘saptapadī’, tujuh langkah suci.

Verse 84

मित्रतां तु पुरस्कृत्य किं तद्वक्ष्यामि तच्छृणु । तवाश्रमपदं पुण्यं भविष्यति महीतले

Dengan menjunjung persahabatan sebagai yang utama, akan kukatakan sesuatu kepadamu—dengarkanlah. Tempat āśrama-mu di bumi akan menjadi tirtha yang suci.

Verse 85

सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखवि नाशनम् । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु प्रेततीर्थमिति प्रभो

Wahai Tuhan, semoga tempat ini termasyhur dengan namaku sebagai ‘Pretatīrtha’—yang menenteramkan segala dosa dan melenyapkan setiap duka.

Verse 86

ईश्वर उवाच । तं तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र द्विजोत्तमः । यथा वेदोक्तमार्गेंण सर्वं कृत्यं चकार सः

Tuhan bersabda: “Demikianlah,” lalu berjanji; sang dvija terbaik pun pergi ke sana, dan menempuh jalan yang ditetapkan Veda, ia melaksanakan seluruh upacara yang wajib.

Verse 87

सोऽपि स्वर्गमनुप्राप्तो हृष्टः पर्युषितः प्रिये । एतत्सर्वं पुरावृत्तं स्थानेऽस्मिन्गात्रमोचने

Paryuṣita pun, wahai kekasih, dengan hati bersukacita mencapai surga. Semua ini terjadi pada zaman purba di tempat ini yang bernama Gātramocana.

Verse 88

यः शृणोति नरः सम्यक्सर्वपापैः स मुच्यते । शयनोत्थापने योगे यः पश्येत्पुरुषोत्तमम् । गात्रोत्सर्गे तु गत्वाऽसौ यज्ञायुतफलं लभेत्

Barangsiapa mendengar kisah ini dengan benar, ia terbebas dari segala dosa. Dan siapa yang memandang Puruṣottama pada upacara suci śayanotthāpana (membangunkan dari peraduan), ia memperoleh pelepasan; dan bila pada saat melepaskan raga seseorang pergi ke sana, ia meraih pahala setara sepuluh ribu yajña.

Verse 223

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुरुषोत्तमतीर्थप्रेततीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Demikianlah berakhir, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dalam Saṃhitā yang berisi delapan puluh satu ribu śloka—pada Prabhāsa Khaṇḍa yang ketujuh, dan pada bagian pertama Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, bab berjudul “Uraian Keagungan Puruṣottama-tīrtha dan Preta-tīrtha,” yakni Bab 223.