Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

Transliteration

dakṣaḥ svabhavanaṃ gatvā nirvṛtiṃ paramāṃ gataḥ | candro'pi pūrvavaddevi rohiṇyāṃ nirato'bhavat

Translation

Setelah kembali ke kediamannya sendiri, Dakṣa mencapai kepuasan tertinggi. Namun, wahai Dewi, Candra seperti sediakala tetap terpaut dengan penuh bakti kepada Rohiṇī.

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वभवनम्: his own house
• स्वभवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘स्वस्य भवनम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• निर्वृतिम्: contentment, peace
• निर्वृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परमाम्: supreme, great
• परमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying निर्वृतिम्)

• गतः: attained
• गतः: Kriyā (Main predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘went/attained’

• चन्द्रः: the Moon
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तुलनार्थक (as before)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• रोहिण्याम्: in Rohiṇī
• रोहिण्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• निरतः: devoted, attached
• निरतः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: नि + रम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘engaged/attached’

• अभवत्: became, was
• अभवत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration addressed to Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as Devi)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa returns satisfied to his abode, while Soma, unchanged in inclination, turns again toward Rohiṇī—an intimate, moonlit focus that foreshadows imbalance.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Candra (Soma)
• Rohiṇī
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after outward reconciliation, inner attachment can persist; dharma requires restraint and balance rather than favoritism.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, framing cosmic events within the sanctity of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative setup for the ensuing moral and consequence.