Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

Devanagari script

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

Transliteration

prāṇātprajāpaterjanma tasya dakṣasya kīrtitam | asminmanvantare devi dakṣaḥ prācetaso'bhavat

Translation

Dikisahkan bahwa Dakṣa lahir dari napas-hidup (prāṇa) Prajāpati. Dan dalam Manvantara ini, wahai Dewi, Dakṣa dikenal sebagai Prācetasa.

Word by Word

• प्राणात्: from (the) breath
• प्राणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• प्रजापतेः: of Prajāpati
• प्रजापतेः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• जन्म: birth/origin
• जन्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• दक्षस्य: of Dakṣa
• दक्षस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• कीर्तितम्: is narrated/declared
• कीर्तितम्: Kriya (Predicative/क्रियासमान)
• Type: Adjective
• Root: √कीर्त् (धातु) → कीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; कर्मणि-भावे (it is said/recorded)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• मन्वन्तरे: manvantara
• मन्वन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्वन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• प्राचेतसः: (one) connected with Pracetas
• प्राचेतसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राचेतस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; विशेषणम् (प्रचेतसः अपत्य/सम्बन्धी)

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Prajāpati as a luminous creator-figure exhales a subtle breath from which Dakṣa arises; a caption-like flourish marks ‘Prācetasa’ as an epithet, with sages recording the genealogy on palm-leaf manuscripts.

Characters & Entities

• Prajāpati
• Prāṇa
• Dakṣa
• Prācetasa
• Manvantara
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It emphasizes that even great beings have manifold origins and roles across cycles, reminding devotees to see cosmic order beyond single historical episodes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra is the overarching tīrtha praised in this section, providing the sacred frame for the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.