Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 63

शिरस्तु पूजयेद्देवि आयुष्यं वर्चसेति वै । गायत्र्या तु शिखां पूज्य नैरृत्यां तु व्यवस्थिताम्

śirastu pūjayeddevi āyuṣyaṃ varcaseti vai | gāyatryā tu śikhāṃ pūjya nairṛtyāṃ tu vyavasthitām

Wahai Dewi, hendaknya memuja Kepala dengan mantra “āyuṣyaṃ varcase”. Dan dengan Gāyatrī, pujalah Śikhā yang berada di arah barat daya (Nairṛtya).

शिरःthe head
शिरः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/contrast)
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√पूज् (धातु; पूजायाम्)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
आयुष्यम्(the word/mantra) ‘āyuṣya’ (life-giving)
आयुष्यम्:
Karma (Object/uttered formula)
TypeNoun
Rootआयुष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/उच्चारण-विषय), एकवचन
वर्चसेfor radiance/splendour
वर्चसे:
Sampradana (Purpose/recipient)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/अर्थ), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति-निपात
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/assurance)
गायत्र्याwith (the mantra) Gāyatrī
गायत्र्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
शिखाम्the topknot/crest (śikhā)
शिखाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
पूज्यhaving worshipped
पूज्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√पूज् (धातु; पूजायाम्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having worshipped’
नैरृत्याम्in the south-west (nairṛta)
नैरृत्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैरृत्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
व्यवस्थिताम्situated/placed
व्यवस्थिताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-अव-√स्था (धातु; स्थितौ) + क्त (प्रातिपदिक: व्यवस्थित)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Addressed as ‘devi’ (female interlocutor)

Scene: The worshipper offers to the head region with a mantra for longevity and radiance; then, facing the southwest quarter, empowers the śikhā with Gāyatrī, as Āditya’s light crowns the scene.

G
Gāyatrī

FAQs

Purity of mind and life-force is sought through mantra—longevity and radiance are treated as dharmic fruits of disciplined worship.

Prabhāsa-kṣetra, where such mantra-worship is presented as especially efficacious.

Head worship with the phrase ‘āyuṣyaṃ varcase’ and śikhā worship using the Gāyatrī, aligned to the southwest placement.