Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

कृष्णं स्वयंभुवं देवं द्वारका त्रिदिवोपमा । श्रुता चाप्यथवा दृष्टा कुरुते जन्मसंक्षयम्

Transliteration

kṛṣṇaṃ svayaṃbhuvaṃ devaṃ dvārakā tridivopamā | śrutā cāpyathavā dṛṣṭā kurute janmasaṃkṣayam

Translation

Dvārakā laksana surga para dewa, tempat Śrī Kṛṣṇa, Tuhan yang menampakkan diri sendiri, dipuja. Sekadar mendengar namanya atau melihatnya dengan mata sendiri pun mengikis habis putaran kelahiran berulang.

Word by Word

• कृष्णम्: Kṛṣṇa
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्-भुवम्: self-born; self-existent
• स्वयम्-भुवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → भुव (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-विशेषणम् (भू धातोः क्विप्/उणादि-प्रत्ययान्त रूप-प्रातिपदिक), अव्ययीभावः (स्वयम् + भुव)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्वारका: Dvārakā
• द्वारका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिदिव-उपमा: comparable to heaven
• त्रिदिव-उपमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + उपमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवस्य उपमा)

• श्रुता: heard
• श्रुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्यय, past passive participle)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha/Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• अथवा: or
• अथवा: Sambandha/Alternative
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)

• दृष्टा: seen
• दृष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्यय)

• कुरुते: brings about/causes
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• जन्म-संक्षयम्: cessation of births
• जन्म-संक्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + संक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जन्मनः संक्षयः)

Speaker

Unknown (within Dvārakā Māhātmya narration; likely a Purāṇic narrator addressing a listener)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A celestial Dvārakā rising from the sea, jeweled gates and ramparts; Kṛṣṇa as svayaṃbhu-lord seated in serene majesty while pilgrims approach—some only listening to recitation, others beholding the city.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Dvārakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with a divinely charged tīrtha—through knowledge or pilgrimage—can weaken saṃsāra and orient one toward liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, portrayed as heaven-like due to Kṛṣṇa’s presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing about Dvārakā) and darśana (seeing/visiting Dvārakā) are presented as salvific acts.