Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

Devanagari script

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

Transliteration

prahlāda uvāca | tau tathā ṛṣivaryyo'sau yuktāṃ devīṃ rathe svake | tathaiva puṇḍarīkākṣaṃ yāhi yāhītyabhāṣata

Translation

Prahlāda berkata: Sang resi utama itu demikian menempatkan sang dewi (permaisuri) dengan semestinya di keretanya sendiri; lalu ia pun menyapa Puṇḍarīkākṣa seraya berkata, “Majulah, majulah!”

Word by Word

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तौ: those two
• तौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन; सर्वनाम

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थक

• ऋषिवर्यः: the best of sages
• ऋषिवर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—ऋषीणां वर्यः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• असौ: that (person)
• असौ: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• युक्ताम्: yoked / harnessed / made ready
• युक्ताम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवीम्)

• देवीम्: the देवी (goddess/queen)
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रथे: in/on the chariot
• रथे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• स्वके: in his own
• स्वके: Adhikarana (Location-qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (रथे)

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थक

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (particle: 'indeed/just')

• पुण्डरीकाक्षम्: Puṇḍarīkākṣa (lotus-eyed one)
• पुण्डरीकाक्षम्: Karma (Addressee as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीक + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पुण्डरीक इव अक्षिणी यस्य सः (बहुव्रीहि)

• याहि: go
• याहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• याहि: go (again)
• याहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; पुनरुक्ति (emphasis)

• इति: thus
• इति: Nipata (Quotative/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• अभाषत: spoke
• अभाषत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Prahlāda

Characters & Entities

• Prahlāda
• Durvāsā (implied as ṛṣivarya)
• Puṇḍarīkākṣa (Śrī Kṛṣṇa)
• Devī (the queen, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is shown through disciplined service and restraint, even when authority is exercised harshly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dvārakā Māhātmya frame glorifies Dvārakā as a stage for exemplary dharma and divine-līlā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the sage directing the journey and ordering Kṛṣṇa onward.