Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तस्मादानय चात्रैव पद्मयोने त्रिपुष्करम् । संध्योपास्तिं ततः कृत्वा तत्र भूयः सुरेश्वर । ब्रह्मत्वं कुरु देवेश सत्रे चास्मिन्दयानिधे

Transliteration

tasmādānaya cātraiva padmayone tripuṣkaram | saṃdhyopāstiṃ tataḥ kṛtvā tatra bhūyaḥ sureśvara | brahmatvaṃ kuru deveśa satre cāsmindayānidhe

Translation

Karena itu, wahai Padmayoni, bawalah Tripuṣkara ke sini saja. Setelah melakukan pemujaan Sandhyā di sana, kembalilah lagi, wahai Penguasa para dewa; jalankanlah tugas Brahmatva (imam Brahmā) dalam sattrā ini, wahai Devēśa, samudra kasih.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति तद्धित-निपातवत्; हेत्वर्थे अव्ययीभाव-प्रयोग (ablative sense: 'therefore/from that reason')

• आनय: bring
• आनय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• एव: indeed, just
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• पद्मयोने: O lotus-born (Brahmā)
• पद्मयोने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पद्मस्य योनिḥ)

• त्रिपुष्करम्: the three Puṣkaras
• त्रिपुष्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि पुष्कराणि)

• संध्योपास्तिम्: twilight worship
• संध्योपास्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक) + उपास्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (संध्यायाः उपास्तिः)

• ततः: then
• ततः: Krama (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from there)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• भूयः: again, further
• भूयः: Krama (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक-अव्यय (again/further)

• सुरेश्वर: O lord of gods
• सुरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणाम् ईश्वरः)

• ब्रह्मत्वम्: the state/office of Brahmāhood
• ब्रह्मत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुरु: do, assume
• कुरु: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवेश: O lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् ईशः)

• सत्रे: in the sacrificial session (sattra)
• सत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (सत्रे)

• दयानिधे: O treasure of compassion
• दयानिधे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दयायाः निधिः)

Speaker

Vasiṣṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tripuṣkara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha requests Brahmā to bring Tripuṣkara to the satra-site; Brahmā performs Sandhyā there and then returns to preside as Brahmā-priest, moved by compassion to ensure the sacrifice’s completion.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Brahmā (Padmayoni)
• Tripuṣkara
• Sandhyā
• Satra (sacrificial session)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred life harmonizes personal worship (Sandhyā) with communal dharma (yajña); both must be fulfilled.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Tripuṣkara is highlighted as the place where Sandhyā worship is to be performed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Sandhyopāsanā at Tripuṣkara and then return to serve as Brahmā-priest for the satra.