Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 85

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा महिषो वाक्यं भूयः कामनिपीडितः । दूतं संप्रेषयामास दानवं च विचक्षणम्

Transliteration

pulastya uvāca | tacchrutvā mahiṣo vākyaṃ bhūyaḥ kāmanipīḍitaḥ | dūtaṃ saṃpreṣayāmāsa dānavaṃ ca vicakṣaṇam

Translation

Pulastya berkata: Mendengar kata-kata itu, Mahiṣa—kembali tersiksa oleh nafsu hasrat—mengutus sebagai duta seorang Dānava bernama Vicakṣaṇa yang cerdik.

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावः (gerund/absolutive)

• महिषः: Mahisha
• महिषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• वाक्यम्: speech / words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• भूयः: again / further
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक-अव्ययम् (adverb: 'again/more')

• कामनिपीडितः: tormented by desire
• कामनिपीडितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + नि-पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying महिषः)

• दूतम्: a messenger
• दूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• संप्रेषयामास: sent forth
• संप्रेषयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-इष् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; णिजन्त-प्रयोगः (causative: 'caused to be sent/sent')

• दानवम्: a demon
• दानवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; दूतस्य विशेषण/अपपद-सम्बन्धः (apposition to दूतम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• विचक्षणम्: clever / discerning
• विचक्षणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + चक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying दूतम्/दानवम्)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pulastya as narrator; in the background, Mahiṣa (buffalo-demon king) broods in desire and commands a sharp-eyed dānava messenger to depart.

Characters & Entities

• Pulastya
• Mahiṣa
• Vicakṣaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked desire clouds judgment and pushes one toward coercive, unrighteous actions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative sits in Arbuda Khaṇḍa, associated with Arbuda mountain (Mount Abu) and its sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse advances the plot through the sending of a messenger.