Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

सरस्वत्युवाच । अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते । निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज । तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्

Transliteration

sarasvatyuvāca | ahaṃ sarasvatī devī sadāsminvaraparvate | niśāsukhe trayodaśyāṃ karomi vasatiṃ dvija | tasmāttvaṃ prārthaya varaṃ yadabhīṣṭaṃ sudurlabham

Translation

Sarasvatī bersabda: “Akulah Dewi Sarasvatī; senantiasa Aku bersemayam di gunung utama ini. Wahai dvija, pada tithi Trayodaśī, saat awal malam yang menenteramkan, Aku menetap di sini. Maka mohonlah anugerah—apa pun yang engkau dambakan, meski amat sukar diperoleh.”

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम्-सम्बन्धे अप्पोजिशन

• देवी: goddess
• देवी: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन

• सदा: always
• सदा: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वरपर्वते: on the excellent mountain
• वरपर्वते: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (वरः पर्वतः)

• निशासुखे: in the pleasant night
• निशासुखे: Adhikaraṇa (Time/Condition)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (निशायाः सुखे/रात्रौ सुखे)

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth (lunar day)
• त्रयोदश्याम्: Adhikaraṇa (Time)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• करोमि: I make/do
• करोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वसतिम्: a dwelling/residence
• वसतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/Therefore)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्—हेतुवाचक/अपादानवाचक-अव्यय (therefore/from that)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रार्थय: request
• प्रार्थय: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थय् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यत्: which/whatever
• यत्: Sambandha (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• अभीष्टम्: desired (thing)
• अभीष्टम्: Karma (Object complement)
• Type: Noun
• Root: अभीष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; इष्→इष्ट, उपसर्ग अभि-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (desired)

• सुदुर्लभम्: very hard to obtain
• सुदुर्लभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अभीष्टम्-विशेषण

Speaker

Sarasvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-sthāna on Varaparvata (Arbuda)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sarasvatī appears on Arbuda at the onset of night on trayodaśī, addressing the brāhmaṇa with reassurance and inviting him to ask a boon; moonrise and deepening blue sky frame her luminous form with vīṇā and swan.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Vara-parvata (excellent mountain)
• Trayodaśī (13th tithi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places have sacred times; aligning devotion with a tithi and site invites exceptional grace and rare boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred ‘vara-parvata’ (excellent mountain) in the Arbuda region where Sarasvatī is said to dwell.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance connected to Trayodaśī at night (niśā-sukha), implying a special auspicious time for worship/approach at this site.