Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 58

Devanagari script

अटनात्स परिश्रांतः क्षुत्पिपासासमाकुलः । तेन तत्र ह्रदः प्राप्तः स्वच्छोदकप्रपूरितः

Transliteration

aṭanātsa pariśrāṃtaḥ kṣutpipāsāsamākulaḥ | tena tatra hradaḥ prāptaḥ svacchodakaprapūritaḥ

Translation

Karena mengembara ia sangat letih, gelisah oleh lapar dan dahaga; lalu ia sampai di sana pada sebuah telaga yang penuh dengan air jernih nan bening.

Word by Word

• अटनात्: from wandering
• अटनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अटन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेतौ (cause)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• परिश्रान्तः: exhausted
• परिश्रान्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + श्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्षुत्पिपासासमाकुलः: distressed by hunger and thirst
• क्षुत्पिपासासमाकुलः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् + पिपासा + समाकुल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षुत् च पिपासा च) + तत्पुरुष-भावः (ताभ्यां समाकुलः)

• तेन: by him/therefore
• तेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• ह्रदः: a lake
• ह्रदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्राप्तः: was reached/encountered
• प्राप्तः: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle used predicatively), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्वच्छोदकप्रपूरितः: filled with clear water
• स्वच्छोदकप्रपूरितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ + उदक + प्रपूरित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वच्छेन उदकेन प्रपूरितः); ‘प्रपूरित’ = पूर् (धातु) + क्त

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A lone traveler, dust-covered and weakened by hunger and thirst, reaches a serene lake whose transparent water reflects surrounding hills and trees; the moment is one of relief and quiet awe.

Characters & Entities

• Hrada (lake)
• Clear water
• Pilgrim/traveler (unnamed)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa portrays tīrthas as compassionate refuges—appearing as relief and purification for the weary seeker.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred lake (hrada) within the Arbuda-khaṇḍa landscape; the immediate verse highlights its pure waters as part of the tīrtha setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it sets the scene for approaching a water-body suitable for snāna and tīrtha practice.