Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अथ तत्कामिकं क्षेत्रं स गत्वा पृथिवीपतिः । चकार रोगनाशाय स्वपुत्रार्थं महत्तपः

Transliteration

atha tatkāmikaṃ kṣetraṃ sa gatvā pṛthivīpatiḥ | cakāra roganāśāya svaputrārthaṃ mahattapaḥ

Translation

Kemudian raja penguasa bumi pergi ke kṣetra suci yang mengabulkan hasrat itu, dan melakukan tapa yang agung demi putranya, agar penyakitnya lenyap.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भ-बोधक (then/now)

• तत्कामिकम्: that desired/so-named (Kāmika)
• तत्कामिकम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कामिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत् कामिकम् (‘that-pertaining/desired’) इति तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः; विशेषणम्

• क्षेत्रम्: holy place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial to action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive) — ‘having gone’

• पृथिवीपतिः: the king (lord of the earth)
• पृथिवीपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—पृथिव्याः पतिः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• चकार: did/performed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• रोगनाशाय: for the destruction of the disease
• रोगनाशाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; समासः—रोगस्य नाशः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; चतुर्थी प्रयोजनार्थे (for the purpose)

• स्वपुत्रार्थम्: for the sake of his own son
• स्वपुत्रार्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—स्वस्य पुत्रस्य अर्थः/हितम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः; द्वितीया प्रयोजन/उद्देश्ये (for the sake of)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तपः इति)

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: कामिक-क्षेत्र

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: राजा राजचिह्न त्यागकर/सरल वेश में कामिक-क्षेत्र की ओर प्रस्थान; फिर कुशासन/अग्नि के निकट तप—जटा, वल्कल, जपमाला, एकाग्र दृष्टि

Characters & Entities

• pṛthivīpati (king)
• kṣetra (holy site)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere tapas performed at a sacred kṣetra, motivated by dharmic compassion, is portrayed as a powerful means for relief from suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A “kāmika” (wish-fulfilling) kṣetra is praised; the verse emphasizes the kṣetra’s potency even before naming further details in the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) undertaken at the kṣetra for roga-nāśa (removal of disease).