Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

वायुरुवाच । तवादेशान्मया पूर्वं पूरितो विवरो यदा । लिंगोद्भवस्तदा शापः प्रदत्तो मे पुरारिणा

Transliteration

vāyuruvāca | tavādeśānmayā pūrvaṃ pūrito vivaro yadā | liṃgodbhavastadā śāpaḥ pradatto me purāriṇā

Translation

Vāyu berkata: “Dahulu, ketika atas titahmu aku menutup celah itu, pada saat Liṅga menampakkan diri, musuh Tripura (Śiva) menganugerahkan kutuk kepadaku.”

Word by Word

• वायुः: Vāyu (Wind)
• वायुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु; √वच्)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• आदेशात्: from/by (your) command
• आदेशात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पूर्वम्: formerly/earlier
• पूर्वम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: formerly)

• पूरितः: was filled
• पूरितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूरय् (धातु; √पूर्) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे कर्तृ-सम्बन्धः

• विवरः: the cavity/hole
• विवरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यदा: when
• यदा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal conjunction: when)

• लिङ्गोद्भवः: the arising from the liṅga
• लिङ्गोद्भवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ‘लिङ्गात् उद्भवः’

• तदा: then
• तदा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (then)

• शापः: a curse
• शापः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रदत्तः: was given/bestowed
• प्रदत्तः: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Adjective
• Root: प्र-दा (धातु; √दा) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘शापः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन

• पुरारिणा: by the enemy of the cities (Śiva)
• पुरारिणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पुरारि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

Speaker

Vāyu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Nāga-bila/vivara associated with liṅga-udbhava)

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: Vāyu speaks to Indra, recalling an earlier event: the cleft filled with sand, and Śiva (Tripurāri) pronouncing a curse at the time a liṅga manifested from the earth/cleft.

Characters & Entities

• Vāyu
• Śakra (Indra)
• Liṅga-udbhava
• Purāri (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions affecting Śiva’s sacred presence (liṅga) carry karmic consequence even for gods, affirming the supremacy of Śaiva sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context remains Hāṭakeśvara-kṣetra and its Nāga-bila, connected to liṅga-manifestation traditions.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it explains why Vāyu hesitates—due to a prior śāpa (curse) linked to the Liṅga.