Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

भीष्म उवाच । उपपन्नमिदं विष्णो यत्त्वया व्याहृतं वचः । परं शृणुष्व मे वाक्यं यदर्थं ह्युत्सुका वयम्

Transliteration

bhīṣma uvāca | upapannamidaṃ viṣṇo yattvayā vyāhṛtaṃ vacaḥ | paraṃ śṛṇuṣva me vākyaṃ yadarthaṃ hyutsukā vayam

Translation

Bhīṣma berkata: ‘Wahai Viṣṇu, sabda yang Engkau ucapkan sungguh tepat. Kini dengarkan ucapanku—alasan mengapa kami benar-benar bersemangat dan ingin segera.’

Word by Word

• भीष्मः: Bhīṣma
• भीष्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उपपन्नम्: proper; fitting; well-reasoned
• उपपन्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप + पद् (धातु) + उपपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• यत्: which; that
• यत्: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धबोधक अव्यय-प्रयोग (relative pronoun used as connector)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent-instrument/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• व्याहृतम्: uttered; spoken
• व्याहृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + आ + हृ (धातु) + व्याहृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वचः: speech; words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परम्: further; now
• परम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोग (adverbial accusative: 'further/now')

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• वाक्यम्: statement; words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• यत्-अर्थम्: for what purpose; why
• यत्-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (yad-artham = for which purpose), अव्यय

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• उत्सुकाः: eager; impatient
• उत्सुकाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

Speaker

Bhīṣma

Skanda Dialogue

Listener: (audience of the narration)

Visual Art Cues

Scene: Bhīṣma, venerable and composed, acknowledges Vāsudeva’s words as fitting and requests attention to explain their true eagerness.

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is clarified through humble inquiry: even elders like Bhīṣma seek to state their purpose openly before the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The inquiry unfolds within the Nāgarakhaṇḍa Adhyāya 73 tīrtha narrative; the site’s greatness is revealed through the ensuing explanation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse introduces Bhīṣma’s question and motive.