Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तस्याग्रतः शुभं कुंडं तत्र चैव विनिर्मितम् । स्वच्छोदकेन सम्पूर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

Transliteration

tasyāgrataḥ śubhaṃ kuṃḍaṃ tatra caiva vinirmitam | svacchodakena sampūrṇaṃ padminīkhaṃḍamaṃḍitam

Translation

Di hadapan tempat suci itu, sebuah kuṇḍa yang indah pun dibangun di sana; penuh air jernih dan dihiasi rumpun-rumpun teratai.

Word by Word

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं; षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• अग्रतः: in front
• अग्रतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (in front of)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम्)

• कुण्डम्: a pond; tank
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• विनिर्मितम्: constructed
• विनिर्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम्)

• स्वच्छ-उदकेन: with clear water
• स्वच्छ-उदकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन

• सम्पूर्णम्: completely filled
• सम्पूर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-पूर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्तनिष्ठ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम्)

• पद्मिनी-खण्ड-मण्डितम्: adorned with sections of lotus-plants
• पद्मिनी-खण्ड-मण्डितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्मिनी (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक) + मण्डित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुषसमास (पद्मिन्याः खण्डैः मण्डितम्/पद्मिनीखण्डैः मण्डितम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Temple-front Kuṇḍa (unnamed)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: A beautiful kuṇḍa is built before the shrine, brimming with clear water and decorated with clusters of lotus plants.

Characters & Entities

• Kuṇḍa (sacred tank)
• lotuses (padminī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not only a deity-image but a sanctified landscape—temple and water-body together support purity, devotion, and pilgrimage merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The auspicious kuṇḍa situated before the Umā-Maheśvara shrine described in Nāgarakhaṇḍa, Adhyāya 52.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the kuṇḍa is a place for snāna (ritual bathing), elaborated explicitly in the following verse.