Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

एतत्क्षेत्रं मया पूर्वं ब्राह्मणानां मुखाच्छ्रुतम् । वांछितं च सदा प्रष्टुं न च द्रष्टुं प्रपारितम्

Transliteration

etatkṣetraṃ mayā pūrvaṃ brāhmaṇānāṃ mukhācchrutam | vāṃchitaṃ ca sadā praṣṭuṃ na ca draṣṭuṃ prapāritam

Translation

Kawasan suci ini dahulu telah kudengar dari mulut para brāhmaṇa. Aku senantiasa rindu menanyakannya, namun tak pernah mampu memandangnya dengan mata sendiri.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. sg.); विशेषणम्

• क्षेत्रम्: sacred place; field; holy site
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. sg.)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (सर्वनाम), तृतीया-एकवचनम् (Instr. sg.)

• पूर्वम्: formerly; earlier
• पूर्वम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्/adverb)

• ब्राह्मणानाम्: of the Brahmins
• ब्राह्मणानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-बहुवचनम् (Gen. pl.)

• मुखात्: from (their) mouth
• मुखात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-एकवचनम् (Abl. sg.)

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. sg.); ‘श्रुत’ = heard

• वाञ्छितम्: desired; wished
• वाञ्छितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वाञ्छ् (धातु) → वाञ्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. sg.)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• प्रष्टुम्: to ask
• प्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु) → प्रष्टुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त-अव्ययकृदन्तम् (infinitive); ‘to ask’

• न: not
• न: None
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → द्रष्टुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त-अव्ययकृदन्तम् (infinitive); ‘to see’

• प्रपारितम्: accomplished; attained
• प्रपारितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र+पॄ/पारय् (धातु) → प्रपारित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. sg.); ‘made to cross/attain’ (here: ‘accomplished/obtained’)

Speaker

King Kalaśa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nandinī

Visual Art Cues

Scene: A king or noble pilgrim listens to brāhmaṇas recounting the glory of a distant kṣetra; his gaze turns inward with longing, hands folded, as if seeing the unseen holy field through words.

Characters & Entities

• Kalaśa
• brāhmaṇas
• Camatkārapura-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa (hearing) awakens longing for darśana (direct encounter); tīrtha-merit matures when aspiration finally becomes pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘kṣetra’ referenced is Camatkārapura-kṣetra, already identified as sin-destroying and boon-giving in the preceding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse highlights śravaṇa from brāhmaṇas and the yearning for darśana of the holy place.