Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

विचरंति सुरूपं तं संजातविस्मयोन्मुखाः । मुनीश्वराः कृपाविष्टा इन्द्राद्या हृष्टमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्त्तुं तेजसा तस्य तोषिताः

Transliteration

vicaraṃti surūpaṃ taṃ saṃjātavismayonmukhāḥ | munīśvarāḥ kṛpāviṣṭā indrādyā hṛṣṭamānasāḥ | stutimārebhire karttuṃ tejasā tasya toṣitāḥ

Translation

Ketika sosok yang elok itu bergerak ke sana kemari, para maharṣi menatap dengan wajah terangkat karena takjub dan dipenuhi welas asih. Indra beserta para dewa lainnya bersukacita di hati; puas oleh teja kemuliaannya, mereka mulai melantunkan stotra pujian.

Word by Word

• विचरन्ति: they move about/wander
• विचरन्ति: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: वि + √चर् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सुरूपम्: beautiful
• सुरूपम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सु+रूप)

• तम्: him/that one
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (masc. acc. sg.)

• संजातविस्मयोन्मुखाः: with faces uplifted in amazement
• संजातविस्मयोन्मुखाः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: संजात (कृदन्त; √जन्) + विस्मय (प्रातिपदिक) + उन्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (विस्मयेन उन्मुखाः, संजातः विस्मयः येषाम्)

• मुनीश्वराः: lords among sages
• मुनीश्वराः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (मुनीनां ईश्वराः)

• कृपाविष्टाः: filled with compassion
• कृपाविष्टाः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृपा (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त; आ+√विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (कृपया आविष्टाः)

• इन्द्राद्याः: Indra and others
• इन्द्राद्याः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (इन्द्रः आदिः येषाम्)

• हृष्टमानसाः: with delighted minds
• हृष्टमानसाः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त; √हृष्) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (हृष्टं मानसं येषाम्)

• स्तुतिम्: praise/hymn
• स्तुतिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: स्तुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आरेभिरे: they began
• आरेभिरे: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: आ + √रभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कर्तुम्: to perform
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to do/perform’

• तेजसा: by (his) radiance/splendor
• तेजसा: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/Relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (gen. sg.)

• तोषिताः: being pleased/satisfied
• तोषिताः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Narrator (contextual; prior narration in the chapter)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śūdra (questioner)

Visual Art Cues

Scene: A radiant, beautiful being moves among assembled ṛṣis; Indra and devas stand with folded hands, beginning hymns; sages’ faces uplifted in astonishment, compassion softening their gaze.

Characters & Entities

• Indra
• Munīśvarāḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True darśana culminates in stuti—when the heart is moved by divine splendor, praise naturally arises.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse functions within the chapter’s tīrtha-māhātmya frame, emphasizing the sacred event (darśana and stuti) rather than a named geography in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied devotional act is stuti (hymnic praise); no formal rite like snāna or dāna is specified here.