Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः

tatra sa brāhmaṇo yāvadgaṃgātoyasamudbhavam | gaṃḍūṣaṃ kurute vaktre tāvacchuddho babhūva saḥ | udarādakhilaṃ toyaṃ niṣkrāṃtaṃ dvijasattamāḥ

Di sana, begitu brāhmaṇa itu meneguk seteguk air yang lahir dari Gaṅgā, seketika ia menjadi suci. Wahai dwija termulia, seluruh air yang ada dalam perutnya pun mengalir keluar.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक) adverb of place
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
ब्राह्मणःthe brahmin
ब्राह्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यावत्as long as/until
यावत्:
Sambandha (Temporal limit/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (परिमाण/काल-सीमा सूचक) correl-relative particle ‘as long as/until’
गंगातोयसमुद्भवम्arisen from Gaṅgā-water
गंगातोयसमुद्भवम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (गङ्गायाः तोयात् समुद्भवम्) विशेषण (गण्डूषम्)
गण्डूषम्a mouthful (of water)
गण्डूषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगण्डूष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कुरुतेdoes/makes
कुरुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
वक्त्रेin the mouth
वक्त्रे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तावत्so long/then
तावत्:
Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय (तावद्-सम्बन्ध; परिमाण/काल) correl-relative particle ‘so long/then’
शुद्धःpure
शुद्धः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (सः)
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
उदरात्from the belly/stomach
उदरात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
अखिलम्entire/all
अखिलम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (तोयम्)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निष्क्रान्तम्gone out/expelled
निष्क्रान्तम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिस् + क्रम् (धातु) → निष्क्रान्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (तोयम्)
द्विजसत्तमाःO best of the twice-born
द्विजसत्तमाः:
Sambodhana/Addressed group (सम्बोधन-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् सत्तमाः)

Narrator (contextual; addressing ‘dvijasattamāḥ’)

Tirtha: Viṣṇupadī Gaṅgā

Type: ghat

Listener: dvijottamāḥ (addressed within narration)

Scene: At the riverbank, the brāhmaṇa takes a gāṇḍūṣa of Gaṅgā-water; a miraculous purification occurs instantly, depicted as dark impurities leaving the body and the figure becoming radiant.

V
Viṣṇupadī Gaṅgā
B
Brāhmaṇa
D
Dvijasattamas

FAQs

Contact with a supremely sanctifying tīrtha—received with faith—purifies swiftly, removing inner impurity as well as outer defilement.

Viṣṇupadī Gaṅgā at the described kṣetra, whose water is portrayed as uniquely purifying.

Gaṇḍūṣa/ācamana with Gaṅgā water is highlighted as a purificatory act.