Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 204

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetra māhātmye śakraviṣṇusaṃvāde pretaśrāddhakathanaṃnāma caturadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Demikianlah berakhir, dalam Skanda Mahāpurāṇa yang mulia—di dalam Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, pada kitab keenam Nāgara Khaṇḍa—pada Māhātmya Śrī Hāṭakeśvara-kṣetra, dalam dialog Śakra dan Viṣṇu, bab ke-204 yang berjudul “Uraian tentang Preta-Śrāddha.”

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यवसानबोधक-अव्यय (quotative/end marker)

• श्री-स्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्री-स्कांदे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः/स्कन्दसम्बन्धि)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः

• एकाशीति-साहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• एकाशीति-साहस्र्याम्: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्याप्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—द्विगुः (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Text division/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikaraṇa (Specifier/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘खण्डे’ इत्यस्य विशेषणम्

• नागर-खण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa
• नागर-खण्डे: Adhikaraṇa (Text division/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नागरनामकः खण्डः)

• श्री-हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: in the Māhātmya of the Śrī Hāṭakeśvara sacred area
• श्री-हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: Adhikaraṇa (Section locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• शक्र-विष्णु-संवादे: in the dialogue of Śakra and Viṣṇu
• शक्र-विष्णु-संवादे: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + विष्णु (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शक्रविष्ण्वोः संवादः)

• प्रेत-श्राद्ध-कथनम्: the exposition of śrāddha for the departed
• प्रेत-श्राद्ध-कथनम्: Karta (Title/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेत (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक) + कथन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रेतश्राद्धस्य कथनम्)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशक-अव्यय (particle indicating name)

• चतुरधिक-द्विशततमः: two-hundred-and-fourth
• चतुरधिक-द्विशततमः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुरधिक (प्रातिपदिक) + द्विशततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्विशततमे चतुरधिकः = 204th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrī Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-ending scene: scribes and reciters conclude the chapter; a temple silhouette of Hāṭakeśvara in the background; Śakra and Viṣṇu seated in discourse posture as the title ‘Preta-Śrāddha-kathana’ is inscribed.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Śrīhāṭakeśvara-kṣetra
• Śakra (Indra)
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon: it authenticates the chapter’s theme and placement rather than teaching a new doctrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrī Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the locus of the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it titles the chapter as dealing with preta-śrāddha (rites for the departed).