Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तस्यां या कुरुते स्नानं नारी वंध्या द्विजोत्तमाः । सद्यः पुत्रवती सा स्याद्रौद्रे कलियुगे द्विजाः

Transliteration

tasyāṃ yā kurute snānaṃ nārī vaṃdhyā dvijottamāḥ | sadyaḥ putravatī sā syādraudre kaliyuge dvijāḥ

Translation

Wahai yang utama di antara para dvija, seorang wanita mandul yang mandi di tīrtha itu seketika menjadi ibu—bahkan dalam Kali Yuga yang keras ini, wahai para dvija.

Word by Word

• तस्याम्: in that (place)
• तस्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular—'in that (place/river)'

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; relative pronoun—'she who'

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; object of कुरुते

• नारी: a woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to या

• वंध्या: barren
• वंध्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् नारी—'barren'

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born (brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे/उद्बोधनरूपे (vocative sense though form = nominative plural): 'O best of twice-born'

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• पुत्रवती: having a child
• पुत्रवती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित) → पुत्रवत्/पुत्रवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सा—'having a son/children'

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun

• स्यात्: would become
• स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; 'would become'

• रौद्रे: in the fierce
• रौद्रे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणम् कलियुगे—'in the fierce'

• कलियुगे: in the Kali age
• कलियुगे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—कलेः युगम्; locative singular

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative sense): 'O twice-born'

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (best of twice-born)

Visual Art Cues

Scene: A barren woman, reverent and hopeful, bathes at the cool spring/kuṇḍa while sages bless her; the water glows; a subtle symbolic cue of motherhood (cradle/lotus-bud) appears.

Characters & Entities

• Kali Yuga
• Dhārā tīrtha (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s grace is compassionate and immediate, overcoming even Kali Yuga’s harshness through faith and sacred bathing.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The Dhārā tīrtha within Hāṭakeśvara-kṣetra, praised for granting progeny through snāna.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the Dhārā tīrtha as the central act yielding the stated boon.