Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनंनाम षोडशोऽ ध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye raktaśṛṅgasāṃnidhyasevanaphalaśraiṣṭhyavarṇanaṃnāma ṣoḍaśo' dhyāyaḥ

Translation

Demikian berakhir bab keenam belas, bernama “Uraian tentang Keunggulan Tertinggi buah yang diperoleh dari pelayanan di hadirat Raktaśṛṅga,” dalam Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya, pada Nāgara Khaṇḍa keenam dari Śrī Skanda Mahāpurāṇa, dalam Saṃhitā yang berisi delapan puluh satu ribu śloka.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; इत्यादि-समाप्तिसूचक-निपातः (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम्; कर्मधारयः ‘श्रीमान् स्कन्दः’ इति

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (numerical): ‘81-thousand (collection)’

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक (ordinal)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Hāṭakeśvara-kṣetra
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्’

• रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनम्: the description of the excellence of the fruit of serving the proximity of Raktaśṛṅga
• रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + सांनिध्य (प्रातिपदिक) + सेवन (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + श्रैष्ठ्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः (सम्बन्ध-श्रृङ्खला): ‘रक्तशृङ्गस्य सांनिध्य-सेवन-फलस्य श्रैष्ठ्यस्य वर्णनम्’

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; नाम-शब्दः (naming particle) — ‘called/namely’

• षोडशः: sixteenth
• षोडशः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक (ordinal) ‘sixteenth’

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Colophon / redactional closure (editorial)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra; Raktaśṛṅga-sānnidhya (as chapter theme)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-ending scene: scribes and reciters conclude the adhyāya; a symbolic vignette of Raktaśṛṅga’s presence near the Hāṭakeśvara sacred precinct, with pilgrims offering service.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Raktaśṛṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; it primarily preserves textual structure and the chapter’s focus: the excellence of merit from serving near Raktaśṛṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is the larger sacred setting; Raktaśṛṅga is highlighted as a powerful locus of proximity (sāṃnidhya).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, “sevana” (devotional service/attendance) in the presence of Raktaśṛṅga; no step-by-step ritual is specified in the colophon itself.