Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा

Transliteration

kṣaṃtavyaṃ vipriyaṃ mahyaṃ yattvāṃ tyaktvā raṇaṃ gataḥ | ityādi vacanaistena vṛṃdā saṃsmāritā tadā

Translation

“Maafkanlah hal yang tidak berkenan dariku—bahwa aku meninggalkanmu dan pergi ke medan perang.” Dengan kata-kata demikian dan lainnya, Vṛndā saat itu ditenteramkan dan diteguhkan dalam ingatan suci.

Word by Word

• क्षंतव्यम्: to be forgiven
• क्षंतव्यम्: Karma (Object of forgiving/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षम् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विधेय (to be forgiven)

• विप्रियम्: an offense/unpleasant thing
• विप्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि-प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (an unpleasant act/thing)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी विभक्ति; एकवचन (Dative singular)

• यत्: that/since
• यत्: Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् सम्बन्धबोधक (relative particle introducing clause: 'since/that')

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Accusative singular)

• त्यक्त्वा: having left
• त्यक्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)

• रणम्: battle
• रणम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Neuter, Accusative singular)

• गतः: went
• गतः: Kriya (Predicate notion/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (having gone)

• इत्यादि: thus and so on
• इत्यादि: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति + आदि (प्रातिपदिक/अव्ययसमास)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्यय (etc., thus and so on)

• वचनैः: with words
• वचनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; बहुवचन (Neuter, Instrumental plural)

• तेन: by him
• तेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (Instrumental singular)

• वृंदा: Vṛndā
• वृंदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृंदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (Feminine, Nominative singular)

• संस्मारिता: was reminded
• संस्मारिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√स्मृ (धातु) + णिच् (causative) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle, causative sense); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (was reminded)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

Speaker

Narrator (reporting Jālandhara’s words to Vṛndā)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Vṛndā

Visual Art Cues

Scene: The beloved asks forgiveness for leaving for battle; through tender words he consoles Vṛndā, restoring her composure and memory.

Characters & Entities

• Vṛndā
• Battle (raṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes humility and seeking forgiveness; speech that heals and restores balance is praised in Purāṇic ethics.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the māhātmya storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.