Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

चित्रांगद उवाच । अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः

Transliteration

citrāṃgada uvāca | ahaṃ citrāṃgadonāma gandharvastridivaukasām | tīrthayātrāprasaṃgena kṣetre'sminsamupāgataḥ

Translation

Citrāṃgada berkata: Aku bernama Citrāṃgada, seorang Gandharva di antara para penghuni surga. Karena kesempatan ziarah ke tīrtha, aku datang ke kṣetra suci ini.

Word by Word

• चित्राङ्गदः: Citrāṅgada
• चित्राङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• चित्राङ्गदः: Citrāṅgada
• चित्राङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नामनिर्देश (apposition)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामवाचक/quotative particle)

• गन्धर्वः: a Gandharva
• गन्धर्वः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers of heaven
• त्रिदिवौकसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवे ओकः येषाम्)

• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: due to the occasion of pilgrimage
• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: Hetu/ Nimitta (हेतु/निमित्त)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तीर्थयात्रायाः प्रसङ्गः)

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• समुपागतः: has arrived
• समुपागतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उप + आ + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (past active participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

Speaker

Citrāṃgada (Gandharva)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Citrāṃgada, a radiant Gandharva, introduces himself with folded hands or poised stance; celestial aura contrasts with the earthy grove of the kṣetra; hints of musical motifs (vīṇā) accompany his identity.

Characters & Entities

• Citrāṃgada
• Gandharva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even celestial beings seek purification and merit through tīrthayātrā, affirming the dharmic power of pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse introduces a revered kṣetra within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the specific site is clarified by the surrounding narrative of Adhyāya 144.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it frames the context of pilgrimage (tīrthayātrā) as the motivating dharmic act.