Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

सूत उवाच । तस्य पुत्रः समुत्पन्नः पांडोः क्षेत्रे महीतले । युधिष्ठिर इति ख्यातः सर्वक्षत्रियपुंगवः

Transliteration

sūta uvāca | tasya putraḥ samutpannaḥ pāṃḍoḥ kṣetre mahītale | yudhiṣṭhira iti khyātaḥ sarvakṣatriyapuṃgavaḥ

Translation

Sūta berkata: “Putranya lahir di bumi dalam kṣetra (garis keturunan) Pāṇḍu. Ia termasyhur dengan nama Yudhiṣṭhira, yang utama di antara seluruh kṣatriya.”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• समुत्पन्नः: was born
• समुत्पन्नः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-पद्/पत् (धातु; उत्पद्/उत्पत् in sense ‘arise’)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन — ‘arisen/born’

• पाण्डोः: of Pāṇḍu
• पाण्डोः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• क्षेत्रे: in the field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• महीतले: on the earth
• महीतले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मही-तलम्)

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• इति: thus (named)
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/नामनिर्देश) — quotative ‘thus’

• ख्यातः: was known
• ख्यातः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन — ‘known/called’

• सर्व: all
• सर्व: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: (समासाङ्ग) अव्ययवत्-पूर्वपद; ‘all’ as compound member

• क्षत्रिय: kṣatriyas
• क्षत्रिय: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• पुंगवः: bull/foremost
• पुंगवः: Samana-adhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासोत्तरपद

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates as a visionary tableau appears: Yudhiṣṭhira, calm and regal, holding a staff or lotus, surrounded by symbols of justice; a subtle, dignified Yama/Dharma presence behind him indicating divine paternity.

Characters & Entities

• Sūta
• Yama
• Pāṇḍu
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is embodied in exemplary rulers; Yudhiṣṭhira is presented as a human manifestation of Yama’s righteous order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly; the verse connects tīrthamāhātmya narration with Mahābhārata lineage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.