Adhyaya 26

Verse 1

लोमश उवाच । अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम्

Lomaśa berkata: Kemudian para gunung utama—bermula dari Meru—tergetar oleh kegembiraan, dan dengan kata-kata singkat menyapa Mahāgiri Himavat.

Verse 2

पर्वता ऊचुः । कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः । हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय

Para Gunung berkata: “Wahai Himalaya, laksanakanlah kanyādāna hari ini. Berkat keberuntunganmu, Śambhu yang mulia telah diperoleh hari ini. Jangan ada keraguan di dalam hati; karena itu persembahkanlah ia kepada Tuhan.”

Verse 3

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः । सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा । इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर

Mendengar ucapan para sahabat yang berhati baik itu, Himalaya pun meneguhkan tekadnya, didorong oleh Brahmā, lalu berkata: “Wahai Parameśvara, gadis ini kupersembahkan kepada-Mu.”

Verse 4

भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्वमंत्रेणानेन दत्तवान् । अस्मै रुद्राय महते देवदवाय शंभव । कन्या दत्ता महेशाय गिरींद्रेण महात्मना

Dengan mantra ini ia menyerahkannya sambil berkata: “Terimalah ia sebagai istri—dipersembahkan kepada Rudra yang Mahā, kepada Śambhu, Dewa para dewa.” Demikian sang putri diberikan kepada Maheśa oleh raja gunung yang berhati luhur.

Verse 5

वेद्यां च बहिरानीतौ दंपतीव कमलेक्षणौ । उपवेशितौ बहिर्वेद्यां पार्वतीपरमेश्वरौ

Kemudian Pārvatī dan Parameśvara—bermata laksana teratai bagaikan sepasang pengantin—dibawa ke luar altar dan didudukkan di tanah di sisi pelataran yajña.

Verse 6

आचार्येणाथ तत्रैव कश्यपेन महात्मना । आह्वानं हवनार्थाय कृतमग्नेस्तदा द्विजाः

Lalu di tempat itu juga, sang ācārya Kaśyapa yang berhati agung melakukan pemanggilan Agni demi upacara havana; dan para dvija hadir menyaksikan ritus itu.

Verse 7

ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव शिवसन्निधौ । प्रवर्तमाने हवन ऋषयश्च विचक्षणाः

Brahmā, duduk di atas singgasana Brahmā, hadir di dekat Śiva; dan ketika havana mulai berlangsung, para ṛṣi yang arif pun berkumpul.

Verse 8

ऊचुः परस्परं तत्र नानादर्शनवेदिनः । वेदवादरताः केचिदवदन्संमतेन वै

Di sana, mereka yang memahami beragam darśana saling berbicara; dan sebagian, yang tekun dalam perdebatan tentang Veda, berargumen menurut apa yang masing-masing anggap sebagai kesepakatan yang sahih.

Verse 9

एवमेव न चाप्येवमेवमेव न चान्यथा । कार्यमेव न वा कार्यं कार्याकार्यं तथा परे

“Tepat demikian!”—“Tidak tepat demikian!”—“Hanya demikian!”—“Bukan selain itu!” Demikianlah sebagian berdebat: “Ini wajib dilakukan,” atau “Ini tidak perlu dilakukan,” dan yang lain memperdebatkan mana yang patut dikerjakan dan mana yang tidak patut.

Verse 10

इत्येवं ब्रुवतां शब्दः श्रूयते शिवसन्निधौ । स्वकीयं मतमास्थाय ह्यब्रुवंस्ते परस्परम् । तत्त्वज्ञानविहीनास्ते केवलं वेदबुद्धयः

Ketika mereka berkata demikian, hiruk-pikuk mereka terdengar di hadapan Śiva. Berpegang pada pendapat masing-masing, mereka saling berdebat. Mereka tanpa pengetahuan tentang Tattva (Kenyataan), hanya memiliki kecerdasan yang semata-mata berorientasi pada Weda.

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा परस्परजयैषिणाम् । प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच शिवसन्निधौ

Mendengar kata-kata orang-orang yang ingin saling mengalahkan, Nārada tertawa dan berbicara di hadapan Śiva.

Verse 12

यूयं सर्वे वादिनश्च वेदवादरतास्तथा । मौनमास्थाय भोविप्रा हृदि कृत्य सदाशिवम्

“Kalian semua adalah para pendebat dan juga terpaut pada perdebatan Weda. Maka, wahai para vipra (brāhmaṇa), berpeganglah pada keheningan; tegakkan Sadāśiva di dalam hati sebagai tumpuan batin, dan tinggallah demikian.”

Verse 13

आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च तत् । येनेदं कारितं विश्वं यतः सर्वं प्रवर्त्तते । यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

“Salam hormat kepada Sang Semua-Diri—Dia adalah Ātman dan Paramātman, Yang Mahatinggi di atas segala yang tinggi; oleh-Nya alam semesta ini dibentuk, dari-Nya segala sesuatu mengalir, dan ke dalam-Nya pada akhirnya semesta melebur.”

Verse 14

सोऽयमास्तेऽधुना गेहे पर्वतेंद्रस्य भो द्विजाः । मुखादस्यैव संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः

Dialah yang kini bersemayam di rumah Penguasa Gunung-gunung, wahai para dwija. Kalian semua yang bijaksana sungguh lahir dari mulut-Nya sendiri.

Verse 15

एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः । उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः

Demikianlah pada saat itu, ketika Nārada berkata, para dwija utama itu tercerahkan—dibangunkan oleh sabda-sabda beliau yang menjadi tuntunan rohani.

Verse 16

वर्त्तमाने च यज्ञे च ब्रह्मा लोकपितामहः । ददर्श चरणौ देव्या नखेंदुं च मनोहरम्

Ketika yajña sedang berlangsung, Brahmā sang Pitāmaha dunia menyaksikan kedua kaki Sang Dewi, serta kilau indah kuku-kukunya laksana rembulan.

Verse 17

दर्शनात्स्खलितः सद्यो बभूवांबुजसंभवः । मदनेन समाविष्टो वीर्यं च प्राच्यवद्भुवि

Melihat itu, Sang Terlahir dari Teratai (Brahmā) seketika goyah; dikuasai kāma, ia menumpahkan benih vitalnya ke bumi.

Verse 18

रेतसा क्षरमाणेन लज्जितोऽभूत्पितामहः । चरणाभ्यां ममर्द्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्

Saat benih itu mengalir, Sang Pitāmaha diliputi malu; lalu ia menekannya dengan kakinya, menjaga rahasia besar yang sukar disembunyikan.

Verse 19

बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः । उपतस्थुस्तदा सर्वेताततातेति चाब्रुवन्

Kemudian banyak resi lahir—para Vālakhilya beribu-ribu. Semuanya mendekat dan berseru, “Wahai Ayah! Wahai Ayah!”

Verse 20

नारदेन तदोक्तास्ते वालखिल्याः प्रकोपिना । गच्छंतु बटवो यूयं पर्वतं गंधमादनम्

Lalu Nārada, dengan murka, berkata kepada para Vālakhilya itu: “Pergilah kalian, wahai anak-anak brahmacārin; berangkatlah ke Gunung Gandhamādana!”

Verse 21

न स्थातव्यं भवद्भिश्च भवतां न प्रयोजनम् । इत्येवमुक्तास्ते सर्वे वालखिल्याश्च पर्वतम् । नारदेन समादिष्टा ययुः सर्वे त्वरान्विताः

“Kalian jangan tinggal di sini; tiada keperluan kalian di tempat ini.” Demikian ditegur, semua Vālakhilya—atas perintah Nārada—segera pergi cepat menuju gunung itu.

Verse 22

नारदेन ततो ब्रह्माऽश्वासितो वचनैः शुभैः । तावच्च हवनं पूर्णं जातं तस्य महात्मनः

Kemudian Brahmā ditenteramkan oleh Nārada dengan kata-kata yang suci dan membawa berkah. Pada saat itu pula, havana suci sang mahātmā telah selesai.

Verse 23

महेशस्य तथा विप्राः शांतिपाठपरा बभुः । ब्रह्मघोषेण महता व्याप्त मासीद्दिगंतरम्

Demikian pula, wahai para vipra, para brāhmaṇa menjadi tekun melantunkan śānti-pāṭha bagi Maheśa. Dengan brahma-ghoṣa yang agung, seluruh penjuru arah pun dipenuhi gaungnya.

Verse 24

ततो नीराजितो देवो देवपत्नीभिरुत्तमः । तथैव ऋषिपत्नीभिरर्चितः पूजितस्तथा

Kemudian Dewa Yang Mahatinggi itu dihormati dengan upacara nīrājana oleh para istri para dewa; demikian pula ia dipuja dan disembah dengan hormat oleh para istri para resi.

Verse 25

तथा गिरीन्द्रस्य मनोरमाः शुभा नीराजयामासुरथैव योषितः । गीतैः सुगीतज्ञविशारदाश्च तथैव चान्ये स्तुतिभिर्महर्षयः

Demikian pula, para wanita yang suci dan menawan melakukan nīrājana bagi Penguasa Gunung; para ahli nyanyian merdu memuji-Nya dengan kidung-kidung, dan para maharsi lainnya pun menyanjung-Nya dengan stuti.

Verse 26

रत्नानि च महार्हाणि ददौ तेभ्यो महामनाः । हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्

Lalu Himālaya yang berhati luhur, gunung agung itu, dengan sukacita menganugerahkan kepada mereka permata-permata yang sangat berharga, demi memuliakan dan menyenangkan hati mereka.

Verse 27

बभौ तदानीं सुरसिद्धसंघैर्वेद्यां स्थितोऽसौ सकलत्रको विभुः । सर्वैरुपेती निजपार्षदैर्गणैः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दराः

Pada saat itu Sang Tuhan Yang Mahakuasa tampak bersinar, berdiri di atas altar, disertai rombongan para dewa dan siddha. Dikelilingi di segala sisi oleh gaṇa-gaṇa pengiring-Nya sendiri, berhati gembira—Ia tampak sebagai keindahan tunggal alam semesta.

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिगंधर्वयक्षाश्च येन्ये तत्र समागताः

Sementara itu, datanglah mereka yang dipimpin oleh Brahmā dan Viṣṇu; juga para resi, gandharva, yakṣa, dan yang lainnya yang telah berkumpul di tempat itu.

Verse 29

सर्वान्समभ्यर्च्य तदा महात्मा महान्गिरीशः परमेण वर्चसा । सद्रत्नवस्त्राभरणानि सम्यग्ददौ च ताम्बूलसुगन्धवार्यपि

Kemudian Girīśa yang agung, bercahaya dengan kemuliaan tertinggi, memuliakan mereka semua menurut tata-vidhi; lalu menganugerahkan permata mulia, busana, dan perhiasan, serta sirih (tāmbūla) dan air wangi yang harum pula.

Verse 30

तदा शिवं पुरस्कृत्याभ्यव जह्रुः सुरेश्वराः । तथा सर्वे मिलित्वा तु ऐकपद्येन मोदिताः

Lalu para penguasa para dewa, menempatkan Śiva di hadapan, menyampaikan penghormatan dengan takzim; dan mereka semua berkumpul, bersukacita seia-sekata dalam pujian yang satu.

Verse 31

पंक्तीभूताश्च बुभुर्लिंगिना श्रृंगिणा सह । केचिद्गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुम्

Dan mereka pun berbaris-baris, bersantap bersama sang liṅgin (pertapa bertanda liṅga) dan yang bertanduk (śṛṅgin). Sebagian gaṇa, terpisah dalam kelompok-kelompok, menghibur Sang Prabhu dengan aneka kelucuan dan permainan jenaka.

Verse 32

अतोषयन्नारदाद्या अनेकालीकसंयुताः । तथा चण्डीगणाः सर्वे बभुजुः कृतभाजनाः

Nārada dan yang lainnya pun bersukacita, bersama banyak rombongan Kālīkā. Demikian pula seluruh pasukan Caṇḍī, setelah bagian mereka disajikan dengan semestinya, turut menyantap persembahan (prasāda).

Verse 33

वैतालाः क्षेत्रपालाश्च बुभुजुः कृतभाजनाः । शाकिनी डाकिनी चैव यक्षिण्यो मातृकादयः

Para Vaitāla dan para penjaga wilayah suci (kṣetrapāla) pun menyantapnya setelah bagian mereka disajikan dengan semestinya. Demikian pula para Śākinī, Ḍākinī, Yakṣiṇī, serta para Ibu Ilahi (Mātṛkā) dan lainnya menerima prasāda.

Verse 34

योगिन्योऽथ चतुः षष्टिर्योगिनो हि तथा परे । दश कोट्यो गणानां च कोट्येका च महात्मनाम्

Kemudian ada enam puluh empat Yoginī, dan demikian pula para Yogin lainnya. Dari para gaṇa jumlahnya sepuluh krore, dan dari para mahātmā satu krore.

Verse 35

एवं तु ऋषयः सर्वे तथानये विबुधादयः । योगिनो हि मया चान्ये कथिताः पूर्वमेव हि

Demikianlah semua ṛṣi, dan dengan cara yang sama para dewa serta yang lainnya pun hadir/berkhidmat. Adapun Yogin yang lain, sungguh telah kuceritakan sebelumnya.

Verse 36

योगिन्यश्चैव कथितास्तासां भक्ष्यं वदामि वः । खड्गानां केचिदानीय क्रव्यं पवित्रमेव च

Yoginī pun telah disebutkan; kini akan kukatakan kepada kalian santapan mereka. Sebagian membawa dengan pedang, lalu menyantap daging, yang mereka anggap sungguh ‘suci’ pula.

Verse 37

भुंजंति चास्थिसंयुक्तं तथांत्राणि बुभुक्षिताः । आनीय केचिच्छीर्षाणि महिषाणां गुरूणि च

Dalam lapar, mereka menyantap daging beserta tulang, demikian pula isi perut. Sebagian membawa dan memakan kepala kerbau yang berat pula.

Verse 38

तथा केचिन्नृत्यमानास्तदानीं रोरूय्यमाणाः प्रमथाश्चैव चान्ये । केचित्तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः परेचान्यांल्लोकमानास्तथैव

Sebagian saat itu menari, sementara yang lain—para Pramatha dan lainnya—melolong keras. Sebagian berdiri diam, berwujud laksana Rudra; yang lain pun memandang ke alam yang lain demikian pula.

Verse 39

योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च । तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः

Bhairava, yang berdiri di tengah cakra para Yoginī, sungguh menari. Dan bhūta serta vetāla lainnya mendatangiku lalu meracau demikian rupa.

Verse 40

एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम्

Melihat kegaduhan mereka demikian, Madhusūdana pun berkata sambil tersenyum kepada Śaṅkara, penyejahtera segala dunia.

Verse 41

एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति । अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमे व च

“Wahai Tuhan, tahanlah para gaṇa ini, sebab kini mereka mabuk di sini. Dan apa pun tugas yang harus dilakukan saat ini—biarlah tugas itu dilaksanakan oleh semua.”

Verse 42

पांडित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय । तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह

“Wahai Mahādeva, karena itu cegahlah mereka dengan nasihat yang bijaksana.” Mendengar itu, Bhagavān Rudra pun bersabda kepada Vīrabhadra.

Verse 43

रुद्र उवाच । वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः । तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना

Rudra bersabda: “Tahanlah mereka yang tak terkendali, dan terutama yang sedang mabuk.” Demikian diperintah Śambhu, Tuhan Yang Mahatinggi, Vīrabhadra pun melaksanakannya.

Verse 44

आज्ञापिताः प्रमत्ताश्च वीरभद्रेण धीमता । प्रमथा वारितास्तेन तूष्णीमाश्रित्य ते स्थिताः

Yang bijaksana Vīrabhadra memerintah mereka yang ceroboh; dan para Pramatha, ditahan olehnya, berdiri diam dalam keheningan.

Verse 45

निश्चला योगिनीमध्ये भूतप्रमथगुह्यकाः । शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्मांडाः कोपिकर्पटाः

Tak bergerak di tengah para Yoginī berdiri para Bhūta, Pramatha, dan Guhyaka; juga para Śākinī, Yātudhāna, Kūṣmāṇḍa, serta rombongan garang lainnya.

Verse 46

तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः । सर्वे शांताः प्रमत्ताश्च बभूवुः प्रमथादयः

Demikian pula Bhūta dan Vetāla lainnya, para Kṣetrapāla dan Bhairava; sungguh semua Pramatha dan yang lain menjadi tenang, reda kegilaannya.

Verse 47

एवं विस्तारसंयुक्तं कृतमुद्वहनं तदा । हिमाद्रिणा परं विप्राः सुमंगल्यं सुशोभनम्

Demikianlah, wahai para brāhmaṇa, saat itu Himādri melaksanakan upacara ‘udvahana’ dengan keluasan dan kemegahan—amat membawa berkah dan indah dipandang.

Verse 48

चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा । हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः

Empat hari berlalu, dengan batin yang sepenuhnya khusyuk; dan Himādri mempersembahkan pemujaan kepada Dewa para dewa, Sang Śūlin, Tuhan pemegang trisula.

Verse 49

वस्त्रालंकाराभरणै रत्नैरुच्चावचैस्ततः । पूजयित्वा महादेवं विष्णोर्वचनपरोऽभवत्

Kemudian, setelah memuja Mahādewa dengan busana, perhiasan, aneka hiasan, serta permata berharga beragam, Himādri pun menaruh perhatian penuh pada sabda Viṣṇu।

Verse 50

लक्ष्मीसमेतं विष्णुं च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । पूजयामास हिमवांस्तथा ब्रह्माणमेव च

Himavān pun memuja Viṣṇu beserta Lakṣmī dengan busana dan perhiasan yang suci lagi membawa berkah; demikian pula ia memuja Brahmā.

Verse 51

इंद्रं पुरोधसा सार्द्धमिंद्राण्या सहितं विभुम् । तथैव लोकपालांश्च पूजयित्वा पृथक्पृथक्

Ia memuja Indra yang perkasa bersama purohita-nya dan dalam kebersamaan Indrāṇī; demikian pula ia memuja para Lokapāla, masing-masing secara tersendiri.

Verse 52

तथैव पूजिता चंडी भूतप्रमथगुह्यकैः । वस्त्रालंकरणैश्चैव रत्नैर्नानाविधैरपि । ये चान्य आगतास्तत्र ते च सर्वे प्रपूजिताः

Demikian pula Caṇḍī dipuja oleh para Bhūta, Pramatha, dan Guhyaka, dengan persembahan busana, perhiasan, serta permata aneka rupa. Dan semua yang datang ke sana pun dihormati dan dipuja sebagaimana mestinya.

Verse 53

एवं तदानीं प्रतिपूजिताश्च देवाश्च सर्वे ऋषयश्च यक्षाः । गंधर्वविद्याधरसिद्धचारणास्तथैव मर्त्त्याप्सरसां गणाश्च

Demikianlah pada saat itu semua Deva menerima penghormatan balasan; begitu pula para Ṛṣi dan Yakṣa. Demikian juga para Gandharva, Vidyādhara, Siddha, Cāraṇa, serta rombongan manusia dan Apsaras turut dimuliakan.