Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

इत्युक्त्वा त्रिपुरीहर्ता पुरुहूतादिभिः स्तुतः । परितुष्टावसंहृष्टः स्पष्टगीर्भिर्गजाननम्

Transliteration

ityuktvā tripurīhartā puruhūtādibhiḥ stutaḥ | parituṣṭāvasaṃhṛṣṭaḥ spaṣṭagīrbhirgajānanam

Translation

Setelah berkata demikian, Sang Penghancur Tripura—dipuja oleh Indra dan para dewa lainnya—dengan hati puas dan bersukacita memuliakan Gajānanā (Gaṇeśa) dengan kata-kata yang jernih.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); ‘having said’

• त्रिपुरीहर्ता: the destroyer of Tripurī (Śiva)
• त्रिपुरीहर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुरी (प्रातिपदिक) + हर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (त्रिपुरीं हरति इति)

• पुरुहूतादिभिः: by Indra and others
• पुरुहूतादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुरुहूत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘-आदि’ तत्पुरुष (and others)

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः ‘praised’

• परितुष्ट: fully satisfied
• परितुष्ट: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘fully satisfied’

• अवसंहृष्टः: exceedingly delighted
• अवसंहृष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः ‘अव’ + ‘सम्’; ‘greatly delighted’

• स्पष्टगीर्भिः: with clear words/speech
• स्पष्टगीर्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्पष्ट (प्रातिपदिक) + गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन; कर्मधारय-समासः (स्पष्टाः गिरः)

• गजाननम्: Gajānana (Gaṇeśa)
• गजाननम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय-समासः (गज-आननः)

Speaker

Narrator (contextual), transitioning into Śiva’s stuti

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In Kāśī’s sacred ambience, Tripurāntaka Śiva—surrounded by Indra and the devas—turns with delighted composure to praise elephant-faced Gaṇeśa; the moment is ceremonial, marking an auspicious commencement.

Characters & Entities

• Śiva (Tripurīhartā)
• Indra (Puruhūta)
• Gaṇeśa (Gajānanā)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the supreme Lord participates in praise, modeling devotion and gratitude as part of Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Kāśī Mahātmya stream; the immediate verse is a transition to Gaṇeśa-stuti rather than a site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it introduces a hymn-like praise (stuti).