Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

Transliteration

tasya saṃpūjanānmartyo vijvaro jāyate kṣaṇāt | prācyāṃ vedeśvarastasya caturvedaphalapradaḥ

Translation

Dengan memuja sepenuhnya liṅga Vijvara itu, seorang fana seketika menjadi bebas dari demam dan derita. Di sebelah timurnya ada Vedeśvara, pemberi buah pahala dari keempat Veda.

Word by Word

• तस्य: of that (liṅga)
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• सम्पूजनात्: from worship
• सम्पूजनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सम्पूजन (प्रातिपदिक; सम्+√पूज् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• विज्वरः: feverless, free from fever
• विज्वरः: Kriya-Phala (Result state/फल-भाव)
• Type: Adjective
• Root: विज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् ‘मर्त्यः’ इत्यस्य

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्

• क्षणात्: instantly, in a moment
• क्षणात्: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘तत्क्षणात्’

• प्राच्याम्: in the east
• प्राच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• वेदेश्वरः: Vedeśvara
• वेदेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; देवतावाचक-नाम

• तस्य: of it/of that
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• चतुर्-वेद-फल-प्रदः: giver of the fruit of the four Vedas
• चतुर्-वेद-फल-प्रदः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + वेद (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + क)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वेदेश्वरः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vijvara-liṅga; Vedeśvara (east of Vijvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At Vijvara, a devotee performs elaborate pūjā; a faint fever-demon motif dissolves into light, signifying instant cure. To the east, Vedeśvara is shown with four Vedas personified as radiant manuscripts or ṛṣis offering blessings.

Characters & Entities

• Vijvara-liṅga
• Vedeśvara
• Caturveda (four Vedas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s worship is both remedial and elevating: sincere pūjā heals suffering and also opens the way to Vedic sanctity and spiritual fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vijvara-liṅga (for instant relief from jvara/affliction) and Vedeśvara to its east (for caturveda-phala).

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃpūjana (full/complete worship) of Vijvara is explicitly stated; Vedeśvara is praised for granting Vedic fruit.