Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

अत्रत्यः प्राणिमात्रोपि रक्षणीयः प्रयत्नतः । एकस्मिन्रक्षिते जंतावत्र काश्यां प्रयत्नतः । त्रैलोक्यरक्षणात्पुण्यं यत्स्यात्तत्स्यान्न संशयः

atratyaḥ prāṇimātropi rakṣaṇīyaḥ prayatnataḥ | ekasminrakṣite jaṃtāvatra kāśyāṃ prayatnataḥ | trailokyarakṣaṇātpuṇyaṃ yatsyāttatsyānna saṃśayaḥ

Di tempat ini, yakni Kāśī, bahkan makhluk hidup yang paling kecil pun patut dilindungi dengan segenap upaya. Bila satu makhluk saja dijaga di Kāśī dengan ikhtiar yang tulus, pahala yang diperoleh setara dengan pahala melindungi tiga dunia—tanpa keraguan.

अत्रत्यःone who is here (a resident here)
अत्रत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअत्रत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण—‘अत्र’ इत्यर्थे (one who is here/pertaining to this place)
प्राणिमात्रःany living being (even a mere creature)
प्राणिमात्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणि (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—प्राणिनां मात्रः = ‘any living being (even just a creature)’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (even/also)
रक्षणीयःshould be protected
रक्षणीयः:
Karya (Obligation/कार्य)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) + अनीय (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (भाव्य/कर्तव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘रक्षितव्यः’ (to be protected)
प्रयत्नतःwith effort
प्रयत्नतः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (adverb) — ‘प्रयत्नेन’ इत्यर्थे (with effort)
एकस्मिन्in one (case/person)
एकस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण—‘one’
रक्षितेwhen protected / in (the) protected (one)
रक्षिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (भूतकर्मणि/क्त), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘when (it is) protected’
जन्तौin/with regard to a creature
जन्तौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in the creature’ (locative absolute with एकस्मिन् रक्षिते)
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘here’
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्रयत्नतःwith effort
प्रयत्नतः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (adverb) — ‘with effort’
त्रैलोक्यरक्षणात्from protecting the three worlds
त्रैलोक्यरक्षणात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—त्रैलोक्यस्य रक्षणम् (from the protection of the three worlds)
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक (correlative pronoun)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
not
:
Pratishedha (Negation/प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Scene: A pilgrim in Kāśī gently rescues a small creature near a ghat, with Viśveśvara’s presence implied; the city’s temples and Gaṅgā frame the act of compassion as cosmic-scale protection.

K
Kāśī
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Compassionate protection of life in Kāśī is presented as an exceptionally powerful dharma, yielding vast merit.

Kāśī (Vārāṇasī) is glorified as a uniquely merit-multiplying sacred field (kṣetra).

No specific rite is prescribed; the instruction is ethical-dharmic: protect living beings diligently while in Kāśī.