Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

Transliteration

yadvāṇobhūcchrīpatiryasya yaṃtā lokeśo yatsyaṃdanaṃ bhūḥ samastā | vāhā vedā yasya yeneṣupātāddagdhā grāmāstraipurāstatsamaḥ kaḥ

Translation

Yang anak panahnya adalah Śrīpati (Viṣṇu), kusirnya adalah Penguasa para loka (Brahmā), keretanya adalah seluruh bumi, dan kudanya adalah Weda—oleh pelepasan panahnya kota-kota Tripura terbakar: siapakah yang setara dengannya?

Word by Word

• यत्: whose/that which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• वाणः: arrow
• वाणः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: वाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्रीपतिः: Lord of Śrī (Viṣṇu)
• श्रीपतिः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: श्रीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• यन्ता: charioteer/driver
• यन्ता: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: यन्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लोक-ईशः: lord of the worlds (Brahmā/Indra etc., contextually)
• लोक-ईशः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकानाम् ईशः)

• यत्-स्यन्दनम्: whose chariot
• यत्-स्यन्दनम्: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यस्य स्यन्दनम्)

• भूः: the earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समस्ता: entire/whole
• समस्ता: Karta (Subject/कर्ता) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भूः इत्यस्य)

• वाहाः: carriers/drawers (of the chariot)
• वाहाः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: वाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वेदाः: the Vedas
• वेदाः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• येन: by whom/with which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• इषु-पातात्: from the fall/shower of arrows
• इषु-पातात्: Apadana/Source (अपादान)
• Type: Noun
• Root: इषु (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (इषोः पातः)

• दग्धाः: were burnt
• दग्धाः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: दह्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ग्रामाः: villages/settlements
• ग्रामाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रैपुराः: belonging to Tripura
• त्रैपुराः: Karta (Subject/कर्ता) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रैपुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ग्रामाः इत्यस्य)

• तत्-समः: equal to him
• तत्-समः: Karta (Subject/कर्ता) (predicate)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (तस्य समः)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

Speaker

Satyavatī’s son (Vyāsa) in stotra to Śiva (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Śiva’s cosmic chariot: Earth as the chariot, Brahmā as charioteer, Vedas as steeds, Viṣṇu as the arrow; the single discharge burns the three cities of Tripura.

Characters & Entities

• Śiva
• Tripura
• Viṣṇu (Śrīpati)
• Brahmā (Lokeśa)
• Vedas
• Bhūmi (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is portrayed as supreme, with all cosmic powers (Viṣṇu, Brahmā, Vedas, Earth) serving his divine purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī through the hymn to Viśvanātha; the verse itself references Tripuradahana as a proof of Śiva’s supremacy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is doctrinal praise using iconic mythic imagery.