Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42
Devanagari script
विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः
Transliteration
virājamānasatkaṃṭhastulasīvaradāmabhiḥ | svayaṃ tāladharo jātaḥ svayaṃ jātaḥ sunartakaḥ
Translation
Leher mulianya bersinar, dihiasi rangkaian tulasī yang utama; dengan sendirinya ia mengambil simbal tangan, dan dengan sendirinya ia menjadi penari yang anggun.
Word by Word
विराजमानshining; resplendent
विराजमान:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootराज् (धातु) + वि- (उपसर्ग) → विराजमान (कृदन्त, शानच्/Present participle, आत्मनेपद)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकाले कर्तरि शानच्
सत्excellent; auspicious
सत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत् (अस् धातु से— शतृ/प्रातिपदिकवत्)
Formअव्ययवत्-विशेषण (समासाङ्ग) — 'सुन्दर/श्रेष्ठ' अर्थे
कण्ठःneck
कण्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासान्त पद)
तुलसीof tulasī
तुलसी:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासाङ्ग) — 'तुलस्याः'
वरexcellent
वर:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासाङ्ग) — 'श्रेष्ठ'
दामभिःwith garlands
दामभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदामन्/दाम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Karta (Emphatic agent-marker/कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वकर्तृबोधक-अव्यय (by oneself)
तालधरःholder of cymbals (tāla)
तालधरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootताल (प्रातिपदिक) + धर (धृ धातु से— 'धर' प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'तालं धरति' इति
जातःbecame
जातः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः, 'अभवत्/बभूव' अर्थे
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Karta (Emphatic agent-marker/कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वकर्तृबोधक-अव्यय (repetition for emphasis)
जातःbecame
जातः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्ति
सुwell; very
सु:
Sambandha (Prefix/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/उपपद (intensifier)
नर्तकःdancer
नर्तकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर्तक (नृत् धातु + ण्वुल्/कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
Narrator within Kāśīkhaṇḍa (deduced: Skanda to Agastya)
Characters & Entities
T
TulasīV
Vyāsa (implied continuation from v.41)V
Viśveśvara (context)FAQs
True devotion is embodied—adornment with sacred tulasī and wholehearted kīrtana express inner purity and loving surrender.
The immediate narrative context is Viśveśvara’s abode and the Jñānavāpī area in Kāśī.
Implied devotional observances include wearing tulasī garlands and engaging in kīrtana with rhythm (tāla) and devotional dance.