Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

kṛṣṇāḥ kṛṣṇetarā yā vai tithayastāśca sārikāḥ | dvipaṃcadaśamāse yāstvakṣayugmaṃ tathāyane

Tithi-tithi pada paruh gelap (kṛṣṇa-pakṣa) dan paruh terang (śukla-pakṣa) adalah bidak-bidak permainan. Sepasang dadu melambangkan dua belahan bulan, demikian pula dua ayana—Uttarāyaṇa dan Dakṣiṇāyaṇa.

कृष्णाःdark (fortnights)
कृष्णाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः
कृष्णेतराःother than dark (i.e., bright)
कृष्णेतराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृष्ण + इतर (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/नञ्-रहित-निर्देशः ‘कृष्णस्य इतराः’ (= शुक्लाः)
याःwhich
याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अवधान/निश्चयार्थक
तिथयःlunar days (tithis)
तिथयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतिथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ताःthose
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अन्वय-सूचक
and
:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सारिकाः(are) called ‘sārikā’
सारिकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
द्विपञ्चदशमासेin the (period of) thirty-day month
द्विपञ्चदशमासे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वि + पञ्चदश + मास (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः ‘द्वौ पञ्चदशौ मासौ’ (= 30-दिवसात्मक-मासे) इत्यर्थे
याःwhich
याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
अक्षयुग्मम्a pair of eyes
अक्षयुग्मम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्षि + युग्म (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘अक्ष्णोः युग्मम्’
तथाlikewise
तथा:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकार/समुच्चयार्थक
अयनेin the solstice/ayana
अयने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

Nārada

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis (e.g., Śaunaka-led assembly)

Scene: A cosmic board-game motif: lunar fortnights as pieces, month-halves as dice, and the sun’s north/south courses as the larger arc; Śiva and Devī preside as serene players while Kāśī’s ghāṭs and the Gaṅgā appear as the earthly reflection of cosmic time.

N
Nārada
T
Tithis
K
Kṛṣṇa-pakṣa
Ś
Śukla-pakṣa
A
Ayana (Uttarāyaṇa/Dakṣiṇāyaṇa)

FAQs

Even the smallest measures of time (tithis) participate in sacred order; time itself is a divine instrument within cosmic play.

No single tīrtha is named; the verse sacralizes calendrical time within the Kailāsa narrative frame.

None explicitly, though the calendrical mapping implicitly supports vrata-timing by tithi and ayana.